Przezorny zawsze zabezpieczony

Środa, 21 maja 2014 (21:27)

Podkarpacie ma gotowy plan zabezpieczeń zabytków na wypadek wojny. Plan opracowany przez konserwatorów zabytków i ekspertów obejmuje ochronę najcenniejszych ruchomości i nieruchomości, m.in. z listy Światowego Dziedzictwa Kulturowego UNESCO, pomniki historii oraz obiekty wyznaczone przez służby konserwatorskie.

W okresie II wojny światowej Sowieci i Niemcy zniszczyli bądź zrabowali dzieła sztuki o wartości szacowanej przynajmniej na 30 miliardów złotych. Żeby uniknąć powtórki z historii, nad zabezpieczaniem zabytków stanowiących dobra polskiej kultury trzeba się zastanawiać, wyprzedzając niejako fakty. Plan przygotowywania kompleksowej ochrony zabytków na Podkarpaciu powstawał przez kilka lat. Poprzedziły go rozmowy i konsultacje służb konserwatorskich, specjalistów, historyków, osób odpowiedzialnych za stan obiektów oraz lokalnych władz. Efektem tego jest plan, który w zależności od sytuacji zakłada ochronę całych obiektów bądź najcenniejszych ruchomości. Jeżeli zapadnie decyzja o wywiezieniu i ukryciu eksponatów, zostaną one zabezpieczone i przetransportowane w odpowiednie miejsca znane tylko wąskiemu gronu. Gdzie znajdują się miejsca ukrycia zabytkowych przedmiotów i jaka jest ich liczba, również objęte są tajemnicą znaną służbom konserwatorskim oraz władzom terenu, z którego pochodzą. Dr Grażyna Stojak, podkarpacki wojewódzki konserwator zabytków w Przemyślu, podkreśla, że przykłady z II wojny światowej nauczyły polski Naród, że trzeba wyciągać wnioski i liczyć się z każdą ewentualnością. – Plan w sytuacji zagrożenia dziedzictwa kulturowego musi być udokumentowany i pewny. W momencie realnego zagrożenia jakimkolwiek konfliktem nie ma czasu na myślenie: jak, ale trzeba wiedzieć, co konkretnie należy zrobić. Obiekty zabytkowe na pewno zostaną zabezpieczone i nie dostaną się w niepowołane ręce – zapewnia dr Grażyna Stojak. Kwestie związane z konkretnymi sposobami zabezpieczeń zależą od tego, jakich obiektów czy przedmiotów dotyczą, oraz od formy zagrożenia. Dlatego na wypadek zagrożenia zbrojnego gotowe są: krajowy plan ochrony zabytków, wojewódzkie, a także gminne plany dotyczące zabezpieczeń obiektów i dzieł sztuki. Częścią wojewódzkiego planu zabezpieczenia zabytków na wypadek wojny są plany gminne. W woj. podkarpackim, np. w Gminie Pruchnik, planem takim zostały objęte trzy obiekty: kościół pw. św. Mikołaja Biskupa w Pruchniku, sanktuarium Matki Bożej Pocieszenia w Jodłówce oraz dawna XVII-wieczna cerkiew greckokatolicka, przemianowana na świątynię katolicką w Hawłowicach. To samo dotyczy także dzieł sztuki zgromadzonych w muzeach, pałacach czy zamkach, jak chociażby rodowa siedziba Lubomirskich i Potockich Muzeum-Zamek w Łańcucie.

Mariusz Kamieniecki