Projekt „Exodus”

Środa, 21 maja 2014 (02:40)

Pod egidą IPN powstaje międzynarodowa platforma badawcza dotycząca wywózek Polaków na Sybir.

Jutro w Białymstoku rozpocznie się Międzynarodowa Konferencja Naukowa „Sybir: Doświadczenia – Pamięć”. Zaplanowano ponad 50 referatów. Głównym organizatorem konferencji jest Instytut Pamięci Narodowej, wspierany przez białostockie Muzeum Wojska, przy którym powstaje pierwsze w Polsce Muzeum Pamięci Sybiru, Instytut Historii i Nauk Politycznych Uniwersytetu w Białymstoku i Archiwum Państwowe.

– Ideą przewodnią konferencji jest stworzenie płaszczyzny międzynarodowej wymiany naukowej pomiędzy instytucjami badającymi zagadnienia zesłań mieszkańców ziem polskich na obszary Imperium Rosyjskiego (później ZSRS) oraz problem dobrowolnej emigracji w XIX i XX wieku – mówi Tomasz Danilecki, rzecznik prasowy białostockiego IPN, który od kilku lat prowadzi, związany z wywózkami na Wschód, projekt badawczo-edukacyjny „Exodus”.

Już pierwszy referat wygłoszony podczas sesji mówić będzie o potrzebie wspólnych działań dla zachowania pamięci o wywózkach. Wygłosi go dr hab. Albin Głowacki z Uniwersytetu Łódzkiego. Ważnym wątkiem, do którego nawiążą prelegenci, jest też współczesna pamięć o doświadczeniach Sybiru, wyrażana zarówno w publikacjach naukowych, jak również językiem sztuki czy aktywnością środowisk sybirackich. W tym nurcie dr hab. Joanna Getka z Uniwersytetu Warszawskiego wystąpi z wykładem „Przed ’pierwszą falą’. Losy zesłańców barskich: XVIII-wieczne świadectwa literackie”.

W konferencji weźmie udział kilkudziesięciu badaczy z ośrodków naukowych z całej Polski, Litwy i Rosji. Wśród prelegentów z zagranicy, którzy przybliżą słuchaczom z Polski wiedzę im znaną, mało znaną lub całkiem nieznaną, jest m.in. dr Vitalija Stravinskienė z Instytutu Historii Litwy, która będzie mówić na temat „Litwa – Sybir: Polscy zesłańcy”. Elena Niżnik z Rosji (Orskie Muzeum Krajoznawcze) wygłosi referat „Polacy w Orsku”, natomiast Maria Iwanowna (Nadzieja Ułan Ude) naświetli temat Polaków w Buriacji. „Dyrektywy prawne NKWD dotyczące deportacji ludności polskiej w 1940 r.” omówi Krzysztof Łagojda (Uniwersytet Wrocławski). Białystok, z którego Sowieci w latach 1940-1941 wywieźli na Wschód ponad 20 tys. osób, jest miastem, które w sposób szczególny chce utrwalić i rozpowszechniać wiedzę na temat deportacji. W tym celu powstaje tu Muzeum Pamięci Sybiru, pierwsze w Polsce archiwum i ośrodek badawczy kompleksowo zajmujący się tematyką wywózek. Od ponad roku w muzeum funkcjonuje wydzielona grupa pracowników i wolontariuszy, którzy zajmują się sprawami nowego oddziału. Nagrywają relacje sybiraków, zbierają zdjęcia i inne eksponaty, które znajdą się w zbiorach ośrodka. Jego siedzibą będzie jeden z ogromnych magazynów wojskowych położonych na działce o niebagatelnej powierzchni 1,5 hektara. Muzeum ma zostać otwarte w roku 2016.

Również w Białymstoku od 12 lat odbywa się Międzynarodowy Marsz Pamięci Polskiego Sybiru. Dwudniowe uroczystości związane z tym największym światowym spotkaniem sybiraków odbywają się zawsze we wrześniu. W ubiegłym roku zgromadziły kilkanaście tysięcy osób. Marsz kończy się przy Grobie Nieznanego Sybiraka, jedynym takim pomniku w Polsce. Przy tym sybirackim mauzoleum złożone są urny z prochami nieznanych osób, które zginęły w czasie wywózek do ZSRS. Na murze okalającym Grób znajdują się tablice z nazwiskami sybiraków.

Adam Białous