Archiwum (nie)znane

Czwartek, 23 stycznia 2014 (02:18)

Stolica Apostolska wyraziła wolę otwarcia tajnych archiwów z lat pontyfikatu Piusa XII, doniosły niedawno serwisy informacyjne. Problem w tym, że dokumenty ukazujące postawę Watykanu podczas II wojny światowej są już dostępne, nawet w internecie.

Błogosławiony Jan Paweł II, zapytany o postawę Stolicy Apostolskiej i Ojca Świętego Piusa XII podczas II wojny światowej, odpowiedział krótko i precyzyjnie: „Czytajcie ojca Bleta”. Papież Polak nawiązał w ten sposób do dzieła pt. „Akta i dokumenty Stolicy Świętej odnoszące się do II wojny światowej” (Actes et Documents du Saint-Siège relatifs à la Seconde Guerre Mondiale), którego redaktorem był m.in. francuski jezuita i ceniony historyk o. Pierre Blet.

W jedenastu tomach, na ponad 7000 stronach, jest zawarta korespondencja przychodząca i wychodząca z Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej od marca 1939 r. do maja 1945 roku. Każdy z tomów ma na końcu indeks osobowy i rzeczowy, który ułatwia znalezienie interesujących zagadnień lub postaci w danym woluminie. Całość jest dostępna na oficjalnej stronie internetowej Watykanu: http://www.vatican.va/archive/actes/index_en.htm.

Opublikowane dokumenty pozwalają śledzić działalność Papieża i podległych mu urzędów z dnia na dzień, a nawet z godziny na godzinę. Ojciec Pierre Blet po 15 latach badań archiwaliów papieskich stwierdził: „Dokumenty świadczą o tym, że jego (Piusa XII) dyplomacja uczyniła wszystko, co możliwe, by nie doszło do wojny, próbowała odwieść Niemcy od zamiaru napaści na Polskę i wywierała naciski na Mussoliniego, by Włochy zerwały sojusz z Hitlerem. Nie znaleziono żadnego dowodu świadczącego o postawie proniemieckiej papieża, która rzekomo miała się ukształtować w okresie, gdy pełnił funkcję nuncjusza w Niemczech”.

Podobnie wypowiedział się izraelski dyplomata Pinchas Lapide, który w książce „Three Popes and the Jews” (Trzech papieży i Żydzi) z 1967 r. stwierdził, że Pius XII przyczynił się do uratowania co najmniej 700 tys., a prawdopodobnie nawet 860 tys. Żydów od pewnej śmierci z rąk nazistów, w tym wielu włoskich Żydów. Jest faktem bowiem, że kiedy podczas II wojny światowej zginęło około 80 proc. europejskich Żydów, 80 proc. włoskich Żydów ocalało. W jaki sposób to było możliwe, dowiadujemy się m.in. ze wspomnianego dzieła „Akta i dokumenty”, gdzie na kilkuset stronach jest mowa o relacjach katolicko-żydowskich i inicjatywach pomocy.

Wspomniana publikacja zawiera również bezcenne materiały dla studiów nad historią Polski oraz holokaustu. W III tomie liczącym prawie 1000 stron jest bardzo interesująca korespondencja dotycząca praktycznie całej Polski. Wśród wielu dokumentów ocalał np. list ks. abp. Adama Sapiehy o „castra concentrationis” (obozach koncentracyjnych) (t. III, s. 539-541).

W opisywanym dziele dokumenty są publikowane w językach, w jakich zostały napisane, w tym znaczna część po łacinie, włosku, niemiecku, francusku i angielsku. Może to jest przeszkodą, że powyższe materiały źródłowe są prawie w ogóle nieznane w Polsce i na świecie. Trafne wydaje się więc stwierdzenie prefekta Tajnych Archiwów Watykańskich ks. bp. Sergio Pagano: „Wiele dokumentów lepiej wyjaśniających rzekome ’milczenie’ Piusa XII w sprawie holokaustu już dawno opublikowano, ale nikt ich nie czyta”.

ks. prof. Paweł Rytel-Andrianik, Rzym