Archeologia w służbie odkrywania prawdy
Czwartek, 17 października 2013 (21:03)Aktualny stan wiedzy o miejscach odosobnienia, straceń, zagłady oraz pochówków na terenie Polski, Europy Środkowo-Wschodniej w okresie totalitaryzmu nazistowskiego i komunistycznego w czasie II wojny światowej i po jej zakończeniu na przykładzie wybranych projektów badawczych to główne tematy trwającej w hotelu Grand w Łodzi dwudniowej konferencji naukowej „Archeologia totalitaryzmu. Ślady represji (1939-1956)”.
W konferencji udział biorą reprezentanci różnych dyscyplin naukowych z Polski i zagranicy, takich jak archeologia, historia, antropologia kulturowa, antropologia fizyczna, medycyna sądowa, oraz organów wymiaru sprawiedliwości.
Doświadczenia archeologów, antropologów czy genetyków uzupełniają wiedzę historyków i prokuratorów IPN, którzy badają przeszłość na podstawie dokumentów, faktów i dowodów. Ich wspólna praca i realizacja projektów pozwala rzucić nowe światło na kwestie związane z poszukiwaniami i badaniami śladów zbrodni nazistowskich i komunistycznych, które w ostatnich latach dzięki zacieśnieniu współpracy wymienionych gremiów nabierają tempa. Ta współpraca odbywa się na różnych poziomach, a jej efektem jest dziedzina wiedzy i badań nazywana archeologią totalitaryzmu, która jest tematem konferencji naukowej w Łodzi.
– Celem spotkania jest omówienie na bazie wybranych projektów badawczych aktualnego stanu wiedzy o miejscach odosobnienia, straceń, zagłady oraz pochówku na terenie Polski, względnie Europy Środkowo-Wschodniej, w okresie szczytowego nasilenia totalitaryzmu nazistowskiego i komunistycznego w latach 1939-1956 – podkreśla Marzena Kumosińska, asystent prasowy łódzkiego oddziału IPN.
Szczegółowa tematyka wystąpień będzie pretekstem do szerokiego i podsumowującego przedstawienia śladów represji totalitarnych oraz sposobów, w jaki naukowcy dokonują ich badań i interpretacji, co znajdzie wyraz w specjalnej monografii. – Intencją organizatorów konferencji jest także stworzenie forum wymiany doświadczeń w zakresie metod stosowanych przy poszukiwaniach, analizach i interpretacjach śladów represji – dodaje Kumosińska.
Ślady represji wojennych
Pierwszy dzień konferencji poświęcony był śladom represji nazistowskich i komunistycznych w okresie II wojny światowej. Eksperci: historycy IPN, archeolodzy, poruszyli zarówno temat represji niemieckich, jak i sowieckich w okresie II wojny światowej, przedstawili też rezultaty badań archeologicznych śladów zbrodni nazistowskich na terenie dawnego poligonu na Brusie w Łodzi, niemieckich zbrodni nazistowskich w lasach podłódzkich.
Uczestnicy pierwszego dnia obrad mieli też okazję zapoznać się z wynikami badań archeologicznych na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady w Bełżcu, które przedstawił prof. dr hab. Andrzej Kola z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu, a także badań archeologicznych na terenie byłego niemieckiego obozu zagłady w Chełmnie nad Nerem, które zaprezentowała dr Łucja Pawlicka-Nowak z Muzeum Okręgowego w Koninie.
Poruszyli też kwestie związane z badaniami archeologicznymi na terenie Auschwitz II Birkenau oraz na terenie byłego obozu zagłady Żydów w Sobiborze, odnieśli się również do badań archeologicznych sowieckich zbrodni komunistycznych w Katyniu i Miednoje czy wyników badań grobów polskich ofiar na tajnych cmentarzyskach NKWD w Charkowie i Bykowni. Osobnym tematem były kwestie upamiętniania miejsc zbrodni przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.
Zbrodnie komunistyczne po II wojnie światowej
Jutrzejsza część konferencji będzie poświęcona śladom represji komunistycznych w latach powojennych oraz działaniom na rzecz zlokalizowania miejsc pochówku ofiar tego systemu. Zostanie też przedstawiona Polska Baza Genetyczna Ofiar Totalitaryzmów – identyfikacja ofiar pochowanych na cmentarzu Wojskowym na Powązkach w Warszawie. Wykład pt. „Groby ofiar stalinizmu na Cmentarzu Osobowickim we Wrocławiu w świetle źródeł archeologicznych” wygłosi dr Paweł Konczewski z Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Natomiast doc. dr Pavel Vařeka z Katedry Archeologii Uniwersytetu Zachodnioczeskiego w Pilznie przedstawi stan i perspektywy badań archeologicznych nad reżimem komunistycznym na terenie Czech.
Zostanie też zaprezentowana publikacja IPN „Śladami zbrodni”. Uczestnicy spotkania zapoznają się także z rolą antropologii w badaniach miejsc i szczątków ofiar zbrodni totalitarnych oraz z tematem współczesnych metod identyfikacji szczątków ludzkich stosowanych przy poszukiwaniach i badaniach śladów zbrodni totalitarnych. Konferencji towarzyszy wystawa przygotowana przez historyków łódzkiego IPN pt. „Zbrodnie niemieckie na ziemi łódzkiej w czasie drugiej wojny światowej”, którą można oglądać w Sali Malinowej hotelu Grand.
Mariusz Kamieniecki