Rocznica podpisania Porozumienia Jastrzębskiego
Poniedziałek, 2 września 2013 (17:17)33 lata temu podpisano Porozumienie Jastrzębskie. Zawarte 3 września 1980 r. było trzecim, po gdańskim i szczecińskim, dokumentem podpisanym w tym okresie przez władze i robotników. Gwarantował on m.in. wolne soboty i indeksację zarobków.
Jutro w Jastrzębiu-Zdroju odbędą się uroczystości upamiętniające podpisanie porozumienia. Ich uczestnicy uczczą jednocześnie 25. rocznicę górniczych strajków w 1988 roku.
Rano odprawiona zostanie uroczysta Msza św. w kościele pw. Najświętszej Marii Panny Matki Kościoła. Homilię wygłosi metropolita katowicki ks. abp Wiktor Skworc. Po Eucharystii uczestnicy rocznicowych obchodów przejdą pod pomnik Porozumienia Jastrzębskiego na plac przy kopalni „Zofiówka”, gdzie złożą kwiaty. Krótkie przemówienia wygłoszą przewodniczący Komisji Krajowej NSZZ „Solidarność” Piotr Duda i przewodniczący śląsko-dąbrowskiej „S” Dominik Kolorz.
Po południu zaplanowano uroczystą sesję Walnego Zebrania Delegatów Sekcji Krajowej Górnictwa Węgla Kamiennego NSZZ „Solidarność”, związaną z rocznicą górniczych strajków. Podczas sesji z udziałem uczestników wydarzeń sprzed 25 lat zaprezentowany zostanie film pt. „Skok do wolności” oraz edukacyjna gra karciana pod tym samym tytułem.
W Porozumieniu Jastrzębskim strajkujący górnicy wywalczyli m.in. zniesienie czterobrygadowego systemu pracy w kopalniach, wolne soboty dla całej Polski oraz podnoszenie zarobków w ślad za wzrostem kosztów utrzymania. Przyjęto również zasadę bezwarunkowego przestrzegania dobrowolności pracy w dni ustawowo wolne. Władza zobowiązała się, że od 1981 r. ustalony będzie pułap minimalnych i maksymalnych płac w kraju. Przyjęto też wiele branżowych postulatów pracowników kopalń.
Pierwsze, szybko wygaszone strajki na Śląsku wybuchły już na początku sierpnia 1980 r., m.in. w Zakładzie Tworzyw Sztucznych Erg w Bieruniu i tarnogórskim Fazosie. W nocy z 27 na 28 sierpnia rozpoczął się strajk w Jastrzębiu – w kopalni „Manifest Lipcowy” (obecnie „Zofiówka”) około tysiąca górników nie rozpoczęło nocnej zmiany. Po nieudanych rozmowach z dyrekcją zawiązano Zakładowy Komitet Strajkowy (ZKS).
Rozpoczęty na nocnej zmianie 27 sierpnia strajk w „Manifeście Lipcowym” od początku miał przede wszystkim charakter solidarnościowy z protestującymi załogami Gdańska i Szczecina. Do 21 postulatów gdańskich górnicy dołożyli własne. Śląskie strajki przyspieszyły negocjacje w Gdańsku i Szczecinie i wpłynęły na kształt zawartych tam porozumień.
29 sierpnia do kopalni przyjechała delegacja rządowa. Górnicy przedstawili swe postulaty. Tego samego dnia zastrajkowało dalszych siedem kopalń. Powołano pierwszy na Śląsku Międzyzakładowy Komitet Strajkowy (MKS).
Po rozpoczęciu rozmów z MKS władze komunistyczne równocześnie próbowały oderwać od niego komitety strajkowe z poszczególnych kopalń. Zakłady i miasto zasypywano ulotkami mającymi załamać psychicznie nie tylko górników, ale i ich rodziny. Miało to jednak odwrotny skutek – wkrótce w regionie strajkowało już 28 kopalń i 28 innych zakładów.
2 września ok. 17.00 rozpoczęła się kolejna tura negocjacji. Stronę rządową reprezentował wicepremier Aleksander Kopeć, robotników – MKS na czele z Jarosławem Sienkiewiczem. 3 września ok. 5.40, po kilkunastu godzinach negocjacji, podpisano liczące 29 punktów porozumienie, zwane od tego czasu jastrzębskim.
W dokumencie władza zgodziła się na zniesienie czterobrygadowego systemu pracy górników, co dało im wolne niedziele. Ustalono też, że postulatem obniżenia wieku emerytalnego górników, aby m.in. mogli przechodzić na emeryturę po 25 latach pracy pod ziemią, zajmie się Sejm PRL.
IK, PAP