Miały trafić do pieca, trafiły do IPN

Poniedziałek, 20 maja 2013 (19:37)

Przedstawiciele Niezależnego Zrzeszenia Studentów przekazali wczoraj IPN w Białymstoku archiwum NZS Filii UW z lat 1988-1992. Od spalenia w uniwersyteckiej kotłowni te niezwykle cenne dokumenty uratował Szymon Zyberyng, były członek władz krajowych NZS.

Około 600 stron dokumentów NZS na ręce Barbary Bojaryn-Kazberuk, dyrektor IPN Białystok, przekazali Robert Mrozowski, były przewodniczący Komisji Uczelnianej Niezależnego Zrzeszenia Studentów Filii Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku, oraz Szymon Zyberyng, były członek władz krajowych NZS. Dokumenty sporządzone zostały na maszynie do pisania lub w technice sitodruku. Większość z nich została wytworzona przez NZS Uniwersytetu Warszawskiego w Białymstoku. Są jednak i te należące do ogólnopolskich struktur tej opozycyjnej organizacji studenckiej.

Najciekawsze dokumenty dotyczą okupacji budynku PZPR w Białymstoku przez 200 członków NSZ i innych studentów (8-9 stycznia 1990 roku). Była to pierwsza w Polsce taka okupacja, która zakończyła się sukcesem – przekazaniem białostockich budynków PZPR dla Uniwersytetu Warszawskiego. Bardzo ciekawe są podziemne druki i ulotki wydawane na przestrzeni wielu lat przez NZS. Są bogate protokoły z zebrań uczelnianego NZS. – Te wszystkie przekazane IPN dokumenty to świadectwa, jak rozumieliśmy i działaliśmy podczas przechodzenia z okresu PRL do demokracji – powiedział Robert Mrozowski, były przewodniczący Komisji Uczelnianej Niezależnego Zrzeszenia Studentów.

Dokumenty, które otrzymał białostocki oddział IPN, są unikatowe, ponieważ większość z archiwum NZS działającego na polskich uczelniach zniszczyła SB. W Białymstoku uratowane zostało jedynie archiwum NZS ówczesnej białostockiej filii Uniwersytetu Warszawskiego. – Odwiedziłem w roku bodajże 1994 Uniwersytet, aby odwiedzić tam naszą dawną siedzibę, ten pokój był przeznaczony na inne cele, a archiwum udało mi się odszukać w kotłowni, gdzie miało być spalone – wspominał Szymon Zyberyng, były członek władz krajowych NZS.

Niezależne Zrzeszenie Studentów (NZS) powstało 22 września 1980 r. w wyniku wydarzeń i strajków robotniczych z sierpnia tego roku, będących wyrazem sprzeciwu społeczeństwa wobec ówczesnego reżimu politycznego w Polsce.

Adam Białous