25-lecie Oddziału IPN w Katowicach

Środa, 29 października 2025 (14:45)

– 12 kilometrów akt. Budowanie Oddziałowego Archiwum IPN w Katowicach – rozmowa z Danutą Węgrzyn o tym, jak wyglądały początki archiwum Oddziału IPN w Katowicach. Gdzie były przechowywane przejęte akta? Ilu archiwistów odpowiadało za przejmowanie i opracowywanie pozyskanych materiałów? Kiedy ruszyło udostępnianie przejętych materiałów? – odcinek opublikowany
8 października TUTAJ.

– Na tropie zbrodni. Początki pionu śledczego Oddziału IPN w Katowicach – rozmowa z prok. Ewą Koj na temat tego,
w jaki sposób pozyskiwano materiały do prowadzenia nowych śledztw. Jak radzono sobie z przesłuchiwaniem świadków? Które ze śledztw przejętych po byłej Komisji Badania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu zdecydowano się kontynuować i dlaczego? – odcinek opublikowany 15 października 2025 r. TUTAJ.

– Odkrywanie historii. Pierwsze lata pionu badawczo-
-edukacyjnego Oddziału IPN w Katowicach – rozmowa
z dr. hab. Adamem Dziurokiem, naczelnikiem Oddziałowego Biura Badań Historycznych IPN
w Katowicach, na temat początków pionu naukowo-
-edukacyjnego. Jak wyglądało budowanie kadr biura?
Na jakich materiałach prowadzono pierwsze badania naukowe? Jak wyglądał dostęp do materiałów archiwalnych w początkach funkcjonowania IPN? Jakie najważniejsze projekty badawcze oraz edukacyjne prowadzono
w pierwszym okresie funkcjonowania Oddziałowego
Biura Edukacji Publicznej? – odcinek opublikowany
22 października 2025 r. TUTAJ.

– Budowanie pamięci. 25 lat Oddziału IPN w Katowicach
– rozmowa z dr. Andrzejem Sznajderem, dyrektorem Oddziału IPN w Katowicach, podsumowująca dorobek instytucji. Jak przez te lata zmieniała się misja IPN i jakie nowe pola aktywności są najważniejsze? Jak specyfika Górnego Śląska wpłynęła na działalność katowickiego oddziału IPN? Czy są tematy, które w sposób szczególny wyróżniają nasz dorobek na tle innych oddziałów? Spoglądając w przyszłość – jakie zadania i projekty będą najważniejsze w kolejnych latach działalności IPN?
– odcinek opublikowany 29 października 2025 r. TUTAJ.

Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach
powstał w 2000 r., a jego pierwsza siedziba znajdowała
się w pomieszczeniach kamienicy przy ul. Warszawskiej 19 w Katowicach. 1 sierpnia 2000 r. pierwszym pracownikiem Oddziału została prok. Teresa Kurczabińska. Na stanowisko dyrektora Oddziału powołano Andrzeja Sikorę, który pełnił swoja funkcję w latach 2000-2007. Na powierzchni około 80 m² pracowało początkowo około 30 osób. Ważne było, że oddział katowicki zaistniał, mozolnie budując swoją strukturę. U progu jego działalności poważnym problemem było rozproszenie archiwaliów. Aby się z tym uporać, pozyskano budynek po likwidowanej jednostce wojskowej, będący w dyspozycji Archiwum Państwowego
w Katowicach. W 2001 r. obiekt ten, o powierzchni 500 m², został zaadoptowany na potrzeby Oddziałowego Biura Archiwizacji i Udostępniania Dokumentów. Mieścił się
tam magazyn oraz stanowiska pracy dla archiwistów.

Tym samym podjęto decyzję o budowie nowego obiektu OBUiAD w Katowicach przy ul. Józefowskiej 104. W tym samym czasie pozyskano na potrzeby Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Biura Edukacji Publicznej oraz administracji pomieszczenia w budynku będącym we władaniu Wojskowej Agencji Mieszkaniowej przy ul. Kilińskiego 9 w Katowicach. Budynek archiwum oddano do użytku w 2006 r. Znalazły się w nim nowe magazyny oraz pomieszczenia biurowe. Otrzymał on
nowy adres: ul. Józefowska 102.

W budynku przy ul. Kilińskiego, ze względu na wzrost zatrudnienia i rozszerzenie spektrum działania przez IPN, pozyskano dodatkowe pomieszczania zlokalizowane na
I piętrze. Po ich remoncie znalazły tam swoje miejsce: administracja oddziału, Biuro Lustracyjne oraz biblioteka
i pomieszczenie dla serwerowni.

W 2007 r. zapadły w kierownictwie oddziału decyzje
o pozyskaniu pomieszczenia po byłym Areszcie Milicyjnym, który znajdował się w piwnicach tego budynku. W ciągu
3 miesięcy przeprowadzono ich adaptację do nowych celów. Powstały tam unikatowe w kraju pomieszczenia muzealno-wystawienniczo-edukacyjne. Pomieszczenia
te zachowano w stanie w pełni oddającym realizm czasów PRL-u. Odbywały się tam zajęcia dydaktyczne, m.in.
Noc Muzeów.

W 2007 r. dyrektorem oddziału został dr Andrzej Drogoń.

W 2007 r. katowicki Oddział IPN uruchomił punkty konsultacyjne w Częstochowie i Bielsku-Białej.

20 listopada 2012 r. odbyło się uroczyste otwarcie
nowej siedziby Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej
w Katowicach przy ul. Józefowskiej 102. W tej chwili,
po restrukturyzacji Instytutu, prawie wszystkie piony: Oddziałowa Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, Oddziałowe Biuro Badań Historycznych, Oddziałowe Biuro Lustracyjne, Biuro Poszukiwań
i Identyfikacji, Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk
i Męczeństwa oraz Oddziałowe Archiwum znajdują się
w jednym gmachu, co w znacznym stopniu usprawnia działanie katowickiego IPN. Poza tym interesanci zgłaszający się do Instytutu mogą załatwić wszystkie sprawy w jednym miejscu, bez konieczności podróżowania pomiędzy dwiema siedzibami.

26 maja 2014 r. pomieszczenia przy ul. Kilińskiego 9 zostały przekazane Komendzie Miejskiej Policji
w Katowicach. Budynek, będący dotychczas własnością Wojskowej Agencji Mieszkaniowej w Krakowie, został przekazany w trwały zarząd KMP w Katowicach. Obiekt Muzeum Areszt IPN zniknął z przestrzeni miejskiej Katowic.

Od 6 października 2014 r . dyrektorem oddziału jest
dr Andrzej Sznajder.

W 2015 r. powstał Przystanek Historia – Centrum Edukacyjne IPN w Katowicach im. Henryka Sławika,
który stał się siedzibą Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej.

W 2021 r. w Częstochowie otwarto Przystanek Historia
– Centrum Edukacyjne Instytutu Pamięci Narodowej
im. gen. Janusza Gąsiorowskiego.

Obecnie w katowickim  oddziale pracuje ok. 160 osób.

APW, ipn.gov.pl