Pamięć o powstańcu śląskim

Wtorek, 23 września 2025 (20:41)

Tadeusz Puszczyński, ps. Konrad Wawelberg, pułkownik dyplomowany Wojska Polskiego, legionista, peowiak, uczestnik wojny polsko-bolszewickiej, w czasie
III Powstania Śląskiego dowódca „Grupy Destrukcyjnej Wawelbega”, prekursor polskich oddziałów dywersyjnych. Jest patronem 13. Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej.

Uroczystość rozpoczęła się Mszą św. w domu pogrzebowym pod przewodnictwem ks. kan. płk. Grzegorza Bechty. Następnie uczestnicy przeszli na cmentarz Wojskowy, gdzie grób bohatera został oznaczony znakiem pamięci „Tobie, Polsko” przez dr. Andrzeja Sznajdera, dyrektora katowickiego IPN.

Danuta Mikoda (OBUWiM IPN Katowice) przedstawiła życiorys płk. Tadeusza Puszczyńskiego.

Na zakończenie uroczystości złożono kwiaty.

Wydarzenie zorganizowały Oddziały Instytutu Pamięci Narodowej w Katowicach i Warszawie oraz 13. Śląska Brygada Obrony Terytorialnej.

Remont grobu bohatera został sfinansowany przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN
w Warszawie.

W uroczystości wzięli udział: płk Robert Morchal, w imieniu prezydenta RP dr. Karola Nawrockiego, Michał Kopański, wicewojewoda śląski, licznie zgromadzeni przedstawiciele służb mundurowych, środowisk kombatanckich, władz samorządowych, poczty sztandarowe, harcerze oraz zaproszeni goście.

Instytut Pamięci Narodowej reprezentowali: dr Marek Jedynak, dyrektor Biura Prezesa IPN, dr Andrzej Sznajder, dyrektor Oddziału IPN w Katowicach, Zbigniew Siedlewski, zastępca dyrektora warszawskiego oddziału IPN, oraz delegacje Oddziałowych Biur Upamiętniania Walk Męczeństwa IPN w Katowicach i Warszawie. W uroczystości wzięli udział członkowie Komitetu Ochrony Pamięci Walk
i Męczeństwa przy katowickim oddziale IPN.

13. Śląska Brygada Obrony Terytorialnej przybyła na uroczystość na czele ze swoim dowódcą płk. Pawłem Piątkowskim.

Wojskową asystę honorową zapewnił 132. batalion lekkiej piechoty.

Zapraszamy do obejrzenia galerii zdjęć TUTAJ.

Grób płk. Tadeusza Puszczyńskiego na warszawskich Powązkach został we wtorek oznaczony znakiem pamięci „Tobie, Polsko”. Z inicjatywą takiego uhonorowania Puszczyńskiego wystąpił Instytut Pamięci Narodowej
w Katowicach.

Akcja umieszczania znaków pamięci „Tobie, Polsko” prowadzona jest przez katowicki oddział IPN już od kilku lat. Nazwa nawiązuje do hasła wypisanego w 1921 r.
na jednym ze sztandarów powstańców śląskich. Historycy
z IPN w Katowicach przypominają, że w Powstaniach Śląskich wzięli udział nie tylko Ślązacy. 

– Tym oto symbolem honorujemy, upamiętniamy
i wyrażamy naszą wdzięczność wszystkim powstańcom śląskim, których groby odnajdujemy w całej Polsce. Chcemy przywołać ich zasługi, bohaterstwo i postawę
i zarazem udokumentować – w sposób najbardziej widoczny, jak to możliwe – że Śląsk to była sprawa całej Polski, że wszyscy wtedy byli Ślązakami – mówił we wtorek podczas uroczystości przy grobie Tadeusza Puszczyńskiego dr Andrzej Sznajder, dyrektor oddziału IPN w Katowicach. 

Urodzony w 1895 r. w okolicy Łęczycy Tadeusz Puszczyński już w czasach gimnazjalnych zaangażował się w działalność patriotyczną i z tego powodu spędził kilka miesięcy
w rosyjskim areszcie. Po wybuchu I wojny światowej zaciągnął się do I Brygady Legionów Piłsudskiego, potem organizował struktury Polskiej Organizacji Wojskowej, zaś w niepodległej Polsce przeszedł do wywiadu (Oddziału II Sztabu Generalnego WP). Skierowany przez Ministerstwo Spraw Wojskowych na teren Górnego Śląska utworzył tam przed III powstaniem (w 1921 r.) grupę dywersyjną. W szeregach tzw. Grupy Destrukcyjnej Wawelberga (nazwa pochodziła od pseudonimu Puszczyńskiego) znaleźli się m.in. Stanisław Baczyński – w przyszłości ojciec poety Krzysztofa Kamila Baczyńskiego, Dobiesław Damięcki (aktor, a później ojciec aktorów Damiana i Macieja Damięckich) oraz bracia Tadeusz i Janusz Meissnerowie. Pierwszy z nich został później kapitanem „Stefana Batorego”, zaś drugi – jednym z najlepszych polskich pilotów wojskowych. 

W nocy z 2 na 3 maja 1921 r. (na kilka godzin przed wybuchem III Powstania Śląskiego) podlegające Puszczyńskiemu poszczególne oddziały wysadziły kilka mostów na Odrze, co utrudniło Niemcom przerzucenie
z głębi Rzeszy sprzętu i oddziałów wojskowych do walki
z powstańcami. Akcja, w której wzięło udział zaledwie kilkadziesiąt osób, przyczyniła się do militarnego sukcesu III powstania. 

Po powrocie ze śląskiej misji Puszczyński został oficerem Sztabu Generalnego Wojska Polskiego, a następnie jednym z czołowych dowódców Korpusu Ochrony Pogranicza. Zmarł z powodu nowotworu mózgu na kilka miesięcy przed wybuchem II wojny światowej i pośmiertnie został awansowany na pułkownika. Przez specjalistów od wojskowości był powszechnie uważany za jednego
z najbardziej uzdolnionych oficerów Wojska Polskiego. 

W uroczystościach na Powązkach oprócz delegacji IPN wzięli udział przedstawiciele 13. Śląskiej Brygady Obrony Terytorialnej, której Puszczyński jest patronem, a także reprezentanci wojska, służb mundurowych i władz samorządowych. 

Przypomnieli, że Tadeusz Puszczyński był prekursorem polskich oddziałów dywersyjnych. 

– Jest bohaterem całej naszej historii – podkreślał wicewojewoda śląski Michał Kopański. 

– Ojczyzna była dla niego na pierwszym miejscu. Cechą szczególną jego służby była myśl o walce na tyłach
– o dywersji. Miał świadomość, że nie wystarczy tylko nauczyć żołnierskiego rzemiosła – trzeba tych ludzi zjednoczyć, wychować, nauczyć historii ojczyzny, historii tej ziemi, Śląska. Uświadomić, że miłość ojczyzny związana jest też z miłością Boga – zaznaczył ks. ppłk Grzegorz Bechta. 

Po odznaczeniu i poświęceniu grobu odczytano apel pamięci, a następnie przedstawiciele wojska, władz samorządowych i służb mundurowych złożyli wieńce
przed grobem płk. Tadeusza Puszczyńskiego. 

Znak pamięci „Tobie, Polsko” ma formę wzorowanego
na sztandarze powstańczym proporczyka o rozmiarach
około 20 cm na 8 cm, wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie, Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań,
a poniżej napisy: „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. 

AB, ipn.gov.pl