Santiago de Compostela jest nierozerwalnie związane z osobą jednego z najbliższych apostołów Jezusa Chrystusa – św. Jakuba, zwanego Starszym lub Większym, brata św. Jana, również apostoła. Jak podaje jedna z wersji tradycji chrześcijańskiej, po zesłaniu Ducha Świętego Jakub miał przybyć na tereny dzisiejszej Hiszpanii i głosić Ewangelię, natomiast podczas pobytu w Ziemi Świętej w 42, 43 lub 44 r. jako pierwszy z apostołów zginął śmiercią męczeńską w Jerozolimie z polecenia Heroda Agryppy I (por. Dz 12).
Niektóre źródła utrzymują, że dwaj towarzysze Jakuba wykradli jego ciało i postanowili wywieźć na Półwysep Iberyjski, z którym w ciągu życia św. Jakub był związany. Jak pomyśleli, tak też zrobili i dotarli do wybrzeży dzisiejszej Hiszpanii i Portugalii. Tam w cudowny sposób dotarli do miejscowości Padrón i pochowali szczątki Jakuba na wzgórzu Libredón. Niestety na kilka wieków zapomniano o tej lokalizacji.
Jak utrzymują przekazy, dopiero w 813 r. również w cudowny sposób doszło do odkrycia grobu świętego oraz grobów dwóch jego uczniów. Otóż pewien mnich dostrzegł spadające gwiazdy na pole, gdzie znajdował się grób apostoła. Z łaciny nazwano to miejsce Campus Stellae, czyli pole gwiazd, i stąd dzisiejsza nazwa Compostela, a Santiago to po hiszpańsku św. Jakub. Ówczesny król Asturii Alfons II Czysty nakazał wzniesienie świątyni nad miejscem pochówku apostoła.
Budowa obecnej katedry w Santiago rozpoczęła się w 1075 r.
Najważniejsze wejście do świątyni nosi nazwę Pórtico de la Gloria (Portal Chwały). Jest autorstwa mistrza Mateo (1188). Przedstawia aż 200 postaci nawiązujących do ostatniej księgi Biblii – Apokalipsy.
Kaplica znajdująca się nad grobem Jakuba jest autorstwa Domingo Antonio de Andrade. W jej centrum widnieje charakterystyczna, monumentalna, polichromowana figura
św. Jakuba. Można do niej dotrzeć od tylnej strony ołtarza.
Wielu ludzi pielgrzymuje do Santiago de Compostela.
W 2024 r. certyfikat pielgrzyma otrzymało rekordowe 499 170 osób z całego świata. W tym roku po raz czwarty może paść rekord.
Najstarsza tradycja nakazywała, żeby podróż do słynnego sanktuarium rozpocząć od własnego domu. Na przestrzeni wieków powstało bardzo wiele dłuższych i krótszych tras pielgrzymkowych, którymi można dotrzeć do Santiago. Po drodze można zatrzymać się w specjalnych miejscach noclegowych. Istnieje również możliwość zdobycia certyfikatu ukończeniu szlaku św. Jakuba.
Symbolem trasy są muszelki. Z jednej strony jest do odwołanie do legendy, wedle której ciało św. Jakuba miało dotrzeć do Hiszpanii na łódce ozdobionej muszelkami. Z drugiej strony w średniowieczu muszle wydawano pielgrzymom na dowód tego, że ukończyli szlak Jakubowy.