Pamięć tworzy naszą tożsamość
Środa, 6 marca 2024 (18:13)Odnalezione przez Instytut Pamięci Narodowej szczątki Żołnierza Wyklętego Józefa Orkisza „Lotnego” zostały
w asyście wojskowej pochowane na cmentarzu
w Krościenku n. Dunajcem. „Pamięć tworzy naszą tożsamość” – przypomniał podczas uroczystości
dyrektor oddziału IPN w Krakowie dr hab. Filip Musiał.
„Patrząc na Józefa Orkisza »Lotnego« widzimy w jego postaci tysiące podobnych mu mężczyzn z polskich miasteczek i wsi, bo to oni tworzyli oddziały zbrojnego podziemia. Oddając mu hołd, honorujemy tysiące ludzi, którzy wspierali oddziały niepodległościowe tam, gdzie
one operowały – w polskich wsiach, polskich miasteczkach, w pobliżu lasów i gór. Dzisiaj oddajemy cześć przede wszystkim tym, którzy wspierali i zgrupowanie partyzanckie »Błyskawica« i oddział »Wiarusy«” – mówił dyrektor krakowskiego oddziału IPN.
„Pamięć tworzy naszą tożsamość. Ci, którzy walczyli
o niepodległą Polskę, mieli nadzieję, że chociaż zwycięstwo wówczas nie było im dane, to kiedyś przyjdzie taki czas, kiedy Polska będzie niepodległa i kiedyś ta niepodległa Polska o nich się upomni. Dziś, 76 lat po śmierci »Lotnego«, Rzeczpospolita się o niego upomina”
– podkreślił dr hab. Filip Musiał.
Józef Orkisz „Lotny” urodził się 7 marca 1923 r.
w Krościenku nad Dunajcem. Prawdopodobnie w 1946 r. dołączył do Zgrupowania Partyzanckiego „Błyskawica” Józefa Kurasia „Ognia”, w którym działał pod pseudonimem „Lotny”. Został w nim przydzielony do 2. kompanii działającej w Tatrach, na Podhalu oraz na pograniczu polsko-słowackim. Na początku 1947 r. ujawnił się
w ramach amnestii.
Latem 1947 r. wspólnie z dwójką kolegów – sąsiadów
z Krościenka nad Dunajcem, Henrykiem Machałą
i Marianem Kozłeckim – wstąpił do oddziału partyzanckiego „Wiarusy”. Formalnie został przyjęty do grupy 11 sierpnia 1947 r. Używał starego pseudonimu „Lotny”. W oddziale otrzymał broń – pistolet oraz pepeszę – i uczestniczył
w akcjach, a także w ukrywaniu broni i wyposażenia,
m.in. zdobytego podczas jednej z akcji motocykla.
Brał też udział w starciu z funkcjonariuszami MO
w Szczawnicy 21 października 1947 r., podczas którego jeden milicjant zginął, a drugi został ranny. Uczestniczył także w walce z obławą w górach nad Harklową 19 lutego 1948 r.
30 maja 1948 r. podczas strzelaniny z funkcjonariuszami UB oraz straży więziennej w jednym z gospodarstw przysiółka Siodełko koło Tylmanowej Orkisz został ranny,
a wkrótce potem zmarł. Pochowano go na cmentarzu
w Nowym Targu koło cmentarnego muru. Jego szczątki odnaleziono podczas prac poszukiwawczych prowadzonych przez IPN w 2021 r. Przy szczątkach archeolodzy natrafili na fragmenty tkaniny mundurowej oraz fragmenty wykonanego z cynku ryngrafu.