Wielki Tydzień w Jerozolimie
Środa, 27 marca 2013 (09:28)Okres Wielkanocny w Jerozolimie to czas zupełnie wyjątkowy. Pielgrzymi, którzy przebywają w tym czasie w Ziemi Świętej, mają poczucie bycia w samym „centrum” chrześcijańskiego świata.
W tych dniach, kiedy cały świat katolicki przeżywa tajemnice Męki, Śmierci i Zmartwychwstania Jezusa Chrystusa, gdy w kościołach na całym świecie czyta się Ewangelię o tych najważniejszych dla chrześcijan wydarzeniach, miliony katolików kierują swoje oczy i serca właśnie na Jerozolimę. Jerozolima chrześcijańska dziś przeżywa te dni w sobie właściwy sposób. Od Niedzieli Palmowej, przez kolejne dni Wielkiego Tygodnia, zwłaszcza Triduum Paschalnego, katolicy przeżywają Liturgię w miejscach, gdzie wszystko się dokonało.
Wielki Tydzień rozpoczyna się Niedzielą Palmową. Poranna Msza św. o godz. 6.30 w Bazylice Grobu Bożego pod przewodnictwem patriarchy Jerozolimy rozpoczyna ten dzień, nazywany zgodnie z rzymską tradycją Niedzielą Męki Pańskiej.
Tradycja jerozolimska już od starożytności chrześcijańskiej praktykowała tego dnia procesję drogą, którą przeszedł Jezus podczas uroczystego wjazdu do miasta. Pątniczka Egeria, pielgrzymująca do Ziemi Świętej w IV w. po Chr. opisywała, że chrześcijanie jerozolimscy na czele z biskupem Jerozolimy szli z palmami w stronę miasta wśród radości i okrzyków „Hosanna”, upamiętniając uroczysty wjazd Jezusa do Jerozolimy.
Podobnie jest i dziś. Procesji, która wyrusza popołudniu (ok. 14.30), przewodniczy patriarcha Jerozolimy, ale i opiekujący się Ziemią Świętą franciszkanie wraz z kustoszem Ziemi Świętej. Procesja palmowa rozpoczyna się od miejscowości Betfage na górze Oliwnej, gdzie zgodnie z opisem Ewangelii synoptycznych (Mt 21,1; Mk 11,1; Łk 19,29) rozpoczął się wjazd Jezusa do Jerozolimy. Potem tłum pielgrzymów z palmami w dłoniach, idąc ulicami Góry Oliwnej ku Dolinie Cedronu, mijając cmentarz żydowski, kościół Dominus Flevit, a także Getsemani, podąża do starego miasta jerozolimskiego, do którego wchodzi przez Bramę Lwów (inaczej zwaną bramą św. Szczepana).
Niedaleko za bramą znajduje się klasztor Ojców Białych, na dziedzińcu którego odbywa się spotkanie pielgrzymów z patriarchą Jerozolimy. Procesja jest niezwykle barwna i radosna, i zdziwiłby się ten, kto chciałby w niej znaleźć liturgiczny porządek. Każda grupa śpiewa pieśni w swoim języku, nawet „Hosanna” wybrzmiewa co chwilę z innym akcentem. A tłum ma w sobie coś z tego ewangelicznego.
Na czas Świąt Wielkanocnych, już od Niedzieli Palmowej, przybywa do Jerozolimy barwny, wielotysięczny tłum pielgrzymów i turystów, chcących te najważniejsze święta chrześcijańskie przeżyć w miejscach, gdzie się dokonały. Pielgrzymi przez te dni tworzą szczególny, rozmodlony tłum na ulicach miasta. Wówczas w Jerozolimie słychać różne języki, przeplatają się różne narodowości i tradycje. Mniej więcej w tym samym czasie wielu Żydów przybywa świętować tu Paschę (w tym roku rozpoczynającą się 25 marca wieczorem), ale nawet już sama lokalna mniejszość chrześcijańska tworzy mozaikę różnych obrządków, które wmieszane w koloryt bliskowschodniego miasta tworzą coś w rodzaju kakofonii, do której dołączają się głosy pielgrzymów z całego świata. Liturgie kolejnych dni Wielkiego Tygodnia odbywają się o różnych porach każdego dnia, ale w większości uczestniczą w nich licznie zgromadzeni.
W kolejne po Niedzieli Palmowej dni Wielkiego Tygodnia odbywają się uroczyste Msze Święte w Bazylice Grobu Bożego, która na ten tydzień staje się najważniejszym chrześcijańskim miejscem w Ziemi Świętej, która łączy w sobie miejsce ukrzyżowania Jezusa – Kalwarię oraz Boży Grób – miejsce Zmartwychwstania. Takie uroczyste Msze Święte mają miejsce w poniedziałek, wtorek i środę. We wtorek jest jeszcze Eucharystia ze śpiewem Męki Pana Jezusa w klasztorze Biczowania, gdzie zgodnie z tradycją jerozolimską pokazuje się dwie pierwsze stacje Drogi Krzyżowej, jerozolimskiej Via Dolorosa, a w środę z kolei jest także Msza św. w Getsemani, czyli w Ogrodzie Oliwnym (w Bazylice Konania). W środę także w Bazylice Grobu Bożego od godz. 9.00 można uczcić ważną relikwię Męki Pańskiej – kolumnę biczowania – znajdującą się w Kaplicy Najświętszego Sakramentu.
W sposób wyjątkowy wyglądają w Jerozolimie uroczystości Triduum Paschalnego. W Wielki Czwartek pielgrzymi gromadzą się najpierw o godz. 7.00 w Bazylice Grobu Bożego, gdzie ma miejsce uroczysta Msza Święta pod przewodnictwem patriarchy Jerozolimy, podczas której, zgodnie z tradycją, patriarcha obmywa stopy klerykom. Po południu z kolei o godz. 15.30 rozpoczyna się pielgrzymka do Wieczernika, miejsca Ostatniej Wieczerzy, którą upamiętnia ten dzień. Wieczernik, dziś pozostający w rękach żydowskich, był nazywany Matką Kościołów. To właśnie tam podczas Ostatniej Wieczerzy Jezus ustanowił sakrament Eucharystii i kapłaństwa. Tam bowiem właśnie, zgodnie z tradycją, spożył Ostatnią Wieczerzę ze swoimi uczniami.
Stamtąd też wyszedł ku Górze Oliwnej, ku Getsemani, gdzie modlił się i gdzie, zdradzony przez Judasza, został pojmany. Dlatego też w każdy Wielki Czwartek pielgrzymi udają się wieczorem do Bazyliki w Ogrodzie Oliwnym, w Getsemani, gdzie od godz. 21.00 jest godzina święta, podczas której ma miejsce rozważanie Męki Pańskiej i czuwanie. Stamtąd także w Wielki Czwartek późnym wieczorem wyrusza procesja z lampionami od miejsca pojmania Jezusa, do miejsca, gdzie był osądzony przed Wysoką Radą w pałacu Kajfasza, tradycyjnie pokazywanym w kościele Sancti Petri in Gallicantu – św. Piotra o Pianiu Koguta. Tam też wspominając tę część procesu Jezusa przed Sanhedrynem, a także miejsce jego więzienia w lochach w nocy z czwartku na piątek, pielgrzymi mogą w ciszy przebywać na nocnym czuwaniu.
Wielki Piątek także przeżywany jest szczególnie w Liturgii jerozolimskiej. Upamiętnia się tego dnia zaprowadzenie Jezusa przed Piłata, Jego skazanie, Drogę Krzyżową, Ukrzyżowanie i Śmierć. Tego dnia Kościół nie sprawuje Mszy Świętej, ale w całym Kościele wierni przeżywają Mękę Pana Jezusa, wydarzenia z nią związane szczególnie w miejscach, gdzie się dokonały. Tego dnia rano Bazylika Grobu Pańskiego jest zamknięta dla zwiedzających, otwiera się ją jedynie na Liturgię Męki Pańskiej, która ma miejsce na Kalwarii, w miejscu ukrzyżowania o godz. 8.00.
Z kolei od godz. 11.30 wyrusza ulicami Jerozolimy Droga Krzyżowa prowadzona przez Ojców Franciszkanów. Tysiące osób, z tak różnych krajów, przechodzą szlakiem jerozolimskiej Via Dolorosa na Golgotę, przeżywając kolejne stacje Męki Chrystusowej wyznaczone w tym kształcie od XIV wieku. Pielgrzymi idą ulicami miasta, gdzie ludzie śpieszą się do pracy, handlują, a zwłaszcza w okolicach V stacji Drogi Krzyżowej, spotykają się z wyznawcami innych religii: żydami zdążającymi na modlitwę pod Ścianę Płaczu oraz muzułmanami, którzy wzywani przez muezinów udają się na piątkowe modlitwy do meczetów na Wzgórzu Świątynnym. Nawet tego dnia Jerozolima nie zatrzymuje się, a żyje swoim rytmem. I daleko tym miejscom od spokoju i ciszy, jakie tego dnia przeżywamy w kościołach całego świata.
Pośród wielkopiątkowych tradycji liturgicznych w Jerozolimie jest jedna, której nie ma nigdzie indziej na świecie, która ma miejsce w Wielki Piątek po zmroku, ok. godz. 20.10. Wierni gromadzą się wówczas w Bazylice Grobu Bożego, gdzie ma miejsce tzw. procesja pogrzebowa Jezusa, podczas której jej przewodniczący, franciszkański kustosz Ziemi Świętej, przenosi figurę Jezusa przymocowaną do Krzyża na Kalwarii do Grobu Bożego. Figura zdjęta z krzyża zostaje symbolicznie namaszczona olejami, zgodnie z tradycją namaszczenia Ciała Jezusa, a następnie przeniesiona i złożona do znajdującego się w obrębie tej samej świątyni Grobu. W ten sposób kończą się uroczystości Wielkiego Piątku.
Jeszcze bardziej szczególna jest Liturgia Wielkiej Soboty. Ze względu na obowiązujące od czasów tureckich ustalenia status quo, dzielące miejsca święte i czas w tych miejscach świętych między różne wspólnoty chrześcijańskie obecne w Ziemi Świętej, już w sobotę rano o godz. 7.30 ma miejsce Msza Wigilii Paschalnej, którą w kościołach w Polsce przeżywamy tego dnia po zmroku, wieczorem. Zwyczaj ten jest pozostałością po dawnej Liturgii, która w Kościele uległa zmianie po Soborze Watykańskim II, a ze względu na wspomniane status quo musiała pozostać w Jerozolimie niezmieniona. Tego dnia mają jeszcze miejsce uroczystości przed Grobem Bożym. Wyjątkowa jest nocna Msza Święta o godz. 00.30, już w niedzielę. W Niedzielę Zmartwychwstania wierni mogą jeszcze uczestniczyć w uroczystej Mszy Świętej w dzień (o godz. 9.45), a w Poniedziałek Wielkanocny z kolei mogą wyruszyć na pieszą pielgrzymkę do Emaus (El Qubeibeh), jak uczniowie, którzy spotkali Zmartwychwstałego Jezusa.
Najważniejsze, że każdego dnia Oktawy świąt Zmartwychwstania, pielgrzymi mogą przeżywać tę radosną nowinę, która właśnie stąd, z Jerozolimy, idzie w tych dniach na cały świat: Chrystus zmartwychwstał! Jego Grób jest pusty!
W tym roku święta mają tu wymiar szczególnie ekumeniczny. Zgodnie z niedługą tradycją Święta Wielkanocne w Ziemi Świętej mają być obchodzone razem przez wszystkie wspólnoty chrześcijańskie, według kalendarza juliańskiego (Kościołów wschodnich), tak jak święta Bożego Narodzenia, obchodzone były przez wszystkie wspólnoty zgodnie z kalendarzem gregoriańskim (zachodnim). Dlatego też cała Ziemia Święta, poza Jerozolimą i Betlejem, w których obowiązuje wspomniane status quo, będą obchodziły święta Zmartwychwstania dopiero 5 maja br. Jednak w Jerozolimie, zgodnie z kalendarzem gregoriańskim, katolicy święta te przeżywać będą razem z całym Kościołem katolickim. W tym roku szczególnie także podczas świąt katolicy będą otaczać modlitwą nowego Papieża Franciszka, z nadzieją, że przybędzie on także na szlaki pielgrzymie Ziemi Zbawiciela, tak jak czynią to tysiące pielgrzymów każdego roku.
I tak w czas Wielkanocny w Jerozolimie przeżywa się szczególnie to, co stanowi najważniejsze tajemnice naszej wiary, a co też bardzo namacalnie można przeżywać tu przez cały rok.
Dr Barbara Strzałkowska, Jerozolima
Autorka jest sekretarzem zarządu Stowarzyszenia Biblistów Polskich, pracuje na UKSW