By pamięć o ofiarności żołnierzy nigdy nie ustała

Piątek, 16 czerwca 2023 (15:18)

W Kwaterze nr 5 na cmentarzu Świętego Grobu
w Southfield spoczywają weterani, którzy jako ochotnicy
z USA zasilili szeregi Polskiej Armii we Francji w 1917 roku i walczyli o niepodległość Polski w latach 1918-1919.

W uroczystości organizowanej przez Polski Ośrodek Kultury i Badań Naukowych w Orchard Lake wezmą udział goście
z Polski, Kanady i ze Stanów Zjednoczonych, a także przedstawiciele polskich stowarzyszeń kombatanckich, władz kościelnych oraz organizacji polonijnych. Wydarzeniu towarzyszyć będzie premiera filmu „Głos grobów” (The Voice of the Graves) oraz wykład dr. Jana Lorysa o historii Błękitnej Armii (piątek 16 czerwca, Zakłady Naukowe
w Orchard Lake, Michigan).

Instytut zaangażowany jest w kultywowanie pamięci
o tych, którzy walczyli i cierpieli za niepodległą i suwerenną Polskę, a po wojnach wrócili do cywilnego życia, choć często na emigracji, z dala od najbliższych i umiłowanej Ojczyzny. Co roku udzielane są dotacje celowe oraz przyznawane świadczenia pieniężne na pokrycie kosztów sprawowania opieki nad grobami weteranów w myśl ustawy z dnia 22 listopada 2018 r. o grobach weteranów walk o wolność i niepodległość Polski.

W 100. rocznicę Bitwy Warszawskiej Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN sfinansowało renowację tablicy upamiętniającej Polaków walczących w I wojnie światowej z parafii św. Stanisława Kostki  – najstarszej polskiej parafii w Chicago.

***

Podczas uroczystości zostanie oczytany list prezesa IPN
dr. Karola Nawrockiego:

Dwie Ojczyzny, jeden cel

Patrząc na rozsiane po świecie groby polskich żołnierzy, możemy – w ślad za legendarnym refrenem – powtarzać: „Ta ziemia do Polski należy, choć Polska daleko jest stąd”, lecz to jedynie część prawdy. Feliks Konarski, pisząc te słowa, myślał o ofierze, jaką 2. Korpus Polski poniósł
na stokach Monte Cassino w czasie II wojny światowej. Walczyliśmy wówczas o wolność wszystkich narodów: tych uciemiężonych przez najeźdźców spod znaku swastyki
i tych, którzy cierpieli pod brutalnymi rządami wyznawców sierpa i młota.

Dziś – na cmentarzu Grobu Pańskiego w Southfield
– patrzymy na groby weteranów I wojny światowej, bohaterskich żołnierzy gen. Józefa Hallera. I chociaż widzimy na nagrobkach swojsko brzmiące nazwiska, to nie możemy zapomnieć, że mieli oni dwie ojczyzny. Ameryka stała się domem dla wielu imigrantów, również tych polskiego pochodzenia.

Kiedy w 1917 r. formowała się we Francji Błękitna Armia, Polski nie było na mapach świata od ponad 120 lat. Mimo tego osiadli w USA i Kanadzie Polacy i ich potomkowie odpowiedzieli na apel o wsparcie walki o niepodległość Ojczyzny. To właśnie oni lobbowali na rzecz niepodległej Rzeczypospolitej w rządzie Stanów Zjednoczonych, zbierali fundusze, organizowali szkolenia i prowadzili zaciąg wojskowy. Ponad 20 tysięcy ochotników z Ameryki zasiliło szeregi polskiego wojska.

Niech uroczystość poświecenia 59 nagrobków weteranów Błękitnej Armii na cmentarzu w Southfield będzie wyrazem naszej wdzięczności dla trudu Polonii amerykańskiej
w okresie I wojny światowej i jej wkładu w wielkie dzieło odzyskania niepodległości po 123 latach niewoli.

Jako prezes Instytutu Pamięci Narodowej zapewniam,
że dołożymy wszelkich starań, by pamięć o ofiarności żołnierzy nigdy nie ustała. Mam nadzieję, że tego wiecznym znakiem stanie się monument, który również zostanie uroczyście odsłonięty na miejscowym cmentarzu.

Pragnę w tym miejscu szczególnie podziękować za wieloletnią współpracę z Polskim Ośrodkiem Kultury
i Badań Naukowych w Orchard Lake. Szczególne podziękowania składam na ręce pani Henrietty Nowakowskiej za jej tytaniczną pracę na rzecz upowszechnienia wiedzy o Hallerczykach. Dziękuję także pracownikom Biura Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN z dyrektorem Adamem Siwkiem na czele za realizację tego niezwykłego projektu.

I chociaż Southfield w stanie Michigan w USA dzieli od Warszawy ponad 7 tysięcy kilometrów, to jednak ten mały skrawek ziemi, w którym spoczywają nasi bohaterowie, pozostaje na wskroś polski.

                                                      dr Karol Nawrocki

                         Prezes Instytutu Pamięci Narodowej

APW, ipn.gov.pl