Uroczystość odsłonięcia popiersia gen. „Nila”

Wtorek, 16 maja 2023 (15:17)

Święto jednostki datą nawiązuje do brawurowej akcji żołnierzy podziemia niepodległościowego, którzy 21 maja 1945 r. zaatakowali Obóz NKWD w Rembertowie i uwolnili z niego ponad pół tysiąca więźniów, w zdecydowanej większości żołnierzy i oficerów Armii Krajowej, Narodowych Sił Zbrojnych oraz przedstawicieli cywilnych struktur Polskiego Państwa Podziemnego.

Dziś na tym terenie znajduje się infrastruktura wojskowa 2. Regionalnej Bazy Logistycznej.

Regionalna Baza Logistyczna powstała w 2011 r. i od początku swego istnienia dbała o zachowanie pamięci o obozie NKWD i przebywających w nim więźniach. W Sali Tradycji jednostki eksponowana jest wystawa poświęcona historii obozu, a co roku organizowane są obchody upamiętniające wydarzenia związane z jego funkcjonowaniem.

Wiedzę o historii tego miejsca jednostka popularyzuje za pośrednictwem Internetu, materiałów filmowych i prelekcji. W 2018 r. dzięki staraniom kadry i pracowników wojska, za zgodą ministra obrony narodowej, 2. Regionalna Baza Logistyczna zyskała jako swojego patrona najbardziej wybitnego spośród wszystkich więźniów obozu – gen. „Nila”, a na dzień święta jednostki wybrano 21 maja.

Tegoroczne obchody będą miały wyjątkowy charakter, gdyż w 2023 r. przypada 70. rocznica śmierci gen. Augusta Emila Fieldorfa „Nila”, który w marcu 1945 r. był więźniem obozu NKWD w Rembertowie. Stąd został wywieziony na ponaddwuletnie zesłanie do obozu pracy na Syberii, gdzie w nieludzkich warunkach pracował przy wyrębie lasu i transporcie drewna. Wykazał się przy tym chwalebną postawą, ratując od śmierci współwięźniów, kosztem własnego zdrowia i życia.

Jego popiersie zostanie odsłonięte w centralnym miejscu jednostki, na rondzie. Pomnik stanowić będzie punkt odniesienia corocznych uroczystości jednostki, miejsce inspiracji i refleksji dla żołnierzy pozostałych jednostek korzystających z infrastruktury 2. Regionalnej Bazy Logistycznej oraz przyczyni się do popularyzacji wiedzy na temat ciągle mało znanego okresu historii – sowieckiego terroru, którego celem było sprawne zainstalowanie aparatu komunistycznego na terytorium Polski.

Popiersie zostało sfinansowane przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Warszawie.

W ramach obchodów Święta Jednostki i Dnia Otwartych Koszar po zakończeniu uroczystości odbędzie się pokaz sprzętu i wyposażenia wojskowego.

***

Obóz powstał na terenie byłych zakładów zbrojeniowych „Pocisk” po zajęciu Rembertowa przez Armię Czerwoną w drugiej połowie września 1944 r. Działał na zapleczu I Frontu Białoruskiego i był początkowo zbiorczym punktem przyjęć jeńców (SPW nr 2) obsługującym obóz przesyłowy ulokowany w Brześciu (obóz nr 173). Najpierw trafiali do niego przede wszystkim jeńcy niemieccy, folksdojcze, współpracujący z III Rzeszą przedstawiciele narodowości zamieszkujących ZSRS (Łotysze, Ukraińcy), a także pochodzący stamtąd antykomunistyczni emigranci. Od listopada 1944 r. do obozu coraz liczniej zaczęli być jednak kierowani Polacy.

Od początku 1945 r. – kiedy to obóz w Rembertowie przejął funkcję placówki w Brześciu (stał się Frontowym Obozem Przesyłowym) – byli oni już główną kategorią więźniów. Na powierzchni niespełna dwóch hektarów jednorazowo trzymano w nim około 2 tys. więźniów, a łącznie w trakcie funkcjonowania obozu przeszło przez niego około 5 tys. osób.
Wśród Polaków najwięcej było żołnierzy Armii Krajowej (często uczestników powstania warszawskiego). Licznie byli reprezentowani członkowie podziemnych organizacji związanych z ruchem narodowym – Narodowych
Sił Zbrojnych. Drugą grupę stanowili polscy cywile – przedwojenni posłowie, senatorowie, przedstawiciele Polskiego Państwa Podziemnego (zarówno pionu administracyjnego, jak i politycznego), liderzy oraz członkowie Stronnictwa Narodowego i Stronnictwa Pracy. Byli to ludzie w wieku od 16 lat do ponad 70.
Około 5 proc. więźniów stanowiły kobiety.
Pobyt w obozie poprzedzony był zazwyczaj wcześniejszymi przesłuchaniami więźniów w centrach operacyjnych NKWD w Warszawie – przy ul. Strzeleckiej 8 i we Włochach – przy ul. Cienistej 14/16. Więźniowie przebywali w nieludzkich warunkach, a podczas przesłuchań bestialsko ich katowano. W obozie otrzymywali głodowe racje żywnościowe, byli przetrzymywani w katastrofalnych warunkach sanitarnych, w ogromnym ścisku. Czynniki te wpłynęły na masowe występowanie chorób zakaźnych, które dziesiątkowały osadzonych.
Sowieccy wartownicy okradali ich z dobytku i zabijali dla rozrywki.
25 marca 1945 r. z obozu drogą kolejową wyruszył transport więźniów, który po blisko miesiącu dotarł do obwodu swierdłowskiego na Syberii, gdzie Polacy zasilili kompleks obozów o numerze 231. W transporcie było około 2 tys. więźniów, z czego blisko czterystu zginęło po drodze na skutek głodu, pragnienia, chorób oraz rozstrzelań za próbę ucieczki. Więźniowie pracowali przede wszystkim przy wyrębie lasu, budowie nasypów kolejowych oraz budowie i rozbudowie fabryk. Pierwszych zwolniono do Polski po kilku miesiącach, inni spędzili tu blisko trzy lata. Ponad stu zmarło, a wielu wróciło ze zdrowiem zniszczonym pracą ponad siły w czasie syberyjskich mrozów, głodowymi racjami żywnościowymi i brakiem opieki medycznej.
Aby nie dopuścić do kolejnej wywózki, planowanej na 25 maja 1945 r., dowództwo poakowskiego Obwodu Mińsk Mazowiecki „Mewa – Kamień” podjęło decyzję o rozbiciu więzienia. Atak został przeprowadzony 21 maja 1945 r. przez oddział 44 partyzantów dowodzonych przez ppor. Edwarda Wasilewskiego „Wichurę”. Na skutek akcji zbiegło ponad pół tysiąca więźniów. Śmierć poniosło co najmniej kilkunastu enkawudzistów, przy braku strat własnych. Część uciekinierów niestety schwytano w pierwszych godzinach pościgu. Po doprowadzeniu do obozu zostali oni w większości bestialsko zamordowani przez funkcjonariuszy NKWD. W obawie przed kolejnym atakiem
NKWD złagodziło panujący w Rembertowie reżim, zmieniło dowództwo oraz podjęło decyzję o likwidacji obozu, do której doszło w lipcu 1945 r. Więźniów przewieziono do Obozu NKWD nr 2 w Poznaniu, skąd część zwolniono, a resztę odesłano do więzień we Wronkach i w Rawiczu.

Biuro Poszukiwań i Identyfikacji prowadzi obecnie prace poszukiwacze na terenie dawnego Obozu NKWD nr 10 w Rembertowie. W ich efekcie tylko do końca kwietnia 2023 r. udało się znaleźć szczątki trzydziestu więźniów obozu.

APW, Iwona Spałek, Asystent Prasowy Oddziału IPN w Warszawie