Zapomnianym bohaterom

Niedziela, 17 marca 2013 (10:14)

„Rok 1863. Wpisani w dzieje Przemyśla” – to książka, która oprócz tego, że stanowi cenny przyczynek do historii Przemyśla, przywraca zbiorowej pamięci nazwiska dawno już zapomnianych bohaterów Powstania Styczniowego. Publikacja, która nakładem Archiwum Państwowego w Przemyślu pojawiła się na rynku wydawniczym, zawiera najpełniejszy wykaz powstańców związanych z tym miastem.

Książka autorstwa Janusza Motyki to hołd złożony bohaterom powstania, którzy odważyli się przeciwstawić carskiej Rosji.

Nawiązując do obchodów 150. rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego, w przedmowie do książki Anna Nowak, wicedyrektor Archiwum Państwowego w Przemyślu, napisała, że „patriotyzm, wolność, bohaterstwo to nie tylko archaiczne pojęcia, o których mówi się jedynie w literaturze i wspomina na lekcjach historii wyłącznie w czasie przeszłym. Jest to także doskonała okazja do przypomnienia, jak ważna dla każdego narodu jest jego historia, że to przeszłość wpływa na kształt teraźniejszości i przyszłości, i że właśnie dlatego musimy o tej przeszłości pamiętać. Jest to lekcja pamięci o naszych przodkach, dzięki której następne pokolenia nie zapominają, jaką wartość ma niepodległość, ile znaczy dziedzictwo wspaniałej walki o wolność. Dziś, kiedy w dobie liberalizmu pojawiło się dość specyficzne podejście do nauki historii, należy podkreślać to w sposób szczególny”.

Podobnymi przesłankami kierował się przemyski regionalista i kolekcjoner Janusz Motyka, który opracował leksykon uczestników Powstania Styczniowego związanych z Przemyślem: urodzonych w tym mieście bądź pochowanych na tamtejszych nekropoliach.

Dotychczas w regionalnych opracowaniach funkcjonowało najwyżej 70 nazwisk uczestników Powstania Styczniowego mających związek z Przemyślem. Natomiast Janusz Motyka umieścił na swojej liście 123 nazwiska powstańców.

– Ta liczba pokazuje, jak mało nadal wiemy o naszej regionalnej przeszłości – ocenia Janusz Motyka.

Co więcej, równoległe poszukiwania w terenie przyniosły równie nieoczekiwane, co zaskakujące odkrycia. Autorowi udało się wydłużyć listę oficjalnie wykazywanych 23 grobów powstańczych do ponad 60.

– Rzeczywiście to sporo, ale ta lista nadal pozostaje otwarta – zastrzega Janusz Motyka.

Tam gdzie było to możliwe, przy nazwiskach zamieścił notki biograficzne o „odkrytych” powstańcach. Wartość opracowania podnoszą fotografie wszystkich powstańczych nagrobków oraz informacje o ich dokładnym położeniu.

Żeby nie ograniczać się tylko do samego miasta, autor zamieścił podobną listę powstańców (już tylko same nazwiska) z bliższych i dalszych okolic Przemyśla. Również w tym przypadku wśród 205 wymienionych nazwisk spora ich część publikowana jest po raz pierwszy.

Współautorkami książki „Rok 1863. Wpisani w dzieje Przemyśla”, która szerzej podejmuje problematykę Powstania Styczniowego, są Dominika Ośmak, która opisała ślady Powstania Styczniowego w dokumentach i zbiorach bibliotecznych Archiwum Państwowego w Przemyślu, oraz Alicja Chruścicka, która przybliża czytelnikom działalność Komitetu Ochrony Starych Cmentarzy przy Towarzystwie Przyjaciół Przemyśla i Regionu w latach 2007-2012.

                                             

Mariusz Kamieniecki