Mikołaj Kopernik upamiętniony przez NBP

Czwartek, 2 lutego 2023 (18:38)

W Polsce chyba nie ma osoby, nawet wśród dzieci – uczniów najmłodszych klas, która nie zetknęłaby się
z nazwiskiem i postacią Mikołaja Kopernika – kapłana, biskupa i naukowca. I nic dziwnego, bo postać ta trwale wpisała się w historii i nauce nie tylko polskiej, lecz także światowej, a jego teorie zrewolucjonizowały i obaliły dawną wiedzę dotyczącą budowy Ziemi i wszechświata, dając impuls do badań, które zaowocowały lotami kosmicznymi.

Mikołaj Kopernik urodził się w Toruniu 19 lutego 1473 roku w rodzinie bogatego kupca Mikołaja Kopernika i Barbary
z domu Watzenrode. Ojciec przyszłego astronoma – najwybitniejszego uczonego „człowieka renesansu” – pochodził ze Śląska, zaś matka z patrycjuszowskiej rodziny toruńskiej. Mikołaj pierwsze nauki pobierał w Toruniu,
a następnie w Chełmnie. W latach 1491-1503 studiował
w Krakowie, Bolonii i Padwie, a w międzyczasie, w roku 1495, został kanonikiem warmińskim. Studia zwieńczył doktoratem z prawa kanonicznego w Ferrarze w 1503 roku. Tego samego roku powrócił do Polski i osiadł na Warmii. Zamieszkał w Lidzbarku Warmińskim, u swojego wuja
i mecenasa – biskupa warmińskiego Łukasza Watzenrode. Od roku 1510 zamieszkał na stałe we Fromborku
z dwuletnią przerwą (1519-1521), gdzie przebywał
w Olsztynie. Zmarł 24 maja 1543 roku we Fromborku.

Był naukowcem niezwykle wszechstronnym, który badał nie tylko kosmos, ale znał także matematykę, medycynę, prawo i ekonomię. Jest autorem m.in. traktatu „Monetae cudendae ratio” (O sposobie bicia monety). Choć zasada „gorszy pieniądz wypiera lepszy” była opisywana już w czasach starożytnych przez greckiego dramatopisarza Arystofanesa, jednak jej odkrycie przypisuje się Mikołajowi Kopernikowi i Thomasowi Greshamowi. Największą sławę – oprócz dzieł medycznych oraz z dziedziny ekonomii – przyniosły Kopernikowi teoria i dzieła z astronomii. Najważniejszym dziełem Kopernika jest praca „De revolutionibus orbium coelestium” (O obrotach sfer niebieskich), którą najprawdopodobniej zaczął pisać
w 1514 roku, a skończył około 1530 roku. Długo jednak zwlekał z wydaniem drukiem rękopisów. W końcu nakłonił go do tego przyjaciel, niemiecki uczony Joachim von Lauchen de Toris (zwany Retykiem), który w 1541 roku zabrał rękopisy do Norymbergii, gdzie zostały opublikowane przez wydawnictwo Jana Petreiusa. Nie ma jednak pewności, czy Kopernik zobaczył wydane drukiem dzieło przed śmiercią. Aktem woli inne dzieła – medyczne – ofiarował bibliotece biskupiej w Lidzbarku Warmińskim,
a pozostałe książki kapitule warmińskiej we Fromborku.

Przypadającą w tym roku 550. rocznicę urodzin Mikołaja Kopernika uczci Narodowy Bank Polski, który już 9 lutego wyemituje monetę oraz banknot poświęcone tej wybitnej postaci. Srebrna pięćdziesięciozłotówka o wadze dwóch uncji wybita stemplem zwykłym została wykonana
w technologii wysokiego reliefu. Waży dwie uncje,
a dodatkowym elementem jest bursztyn. Na rewersie moneta przedstawia fragment pomnika Mikołaja Kopernika w Warszawie oraz stylizowany wizerunek promieni słonecznych. Na awersie obok stałych elementów, takich jak wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, nominału oraz oznaczenia roku emisji, został umieszczony wizerunek Układu Słonecznego z dzieła Mikołaja Kopernika „De revolutionibus orbium coelestium”, którego oryginał znajduje się w Bibliotece Jagiellońskiej. Monetę zaprojektowała Urszula Walerzak, a na zlecenie banku centralnego wyprodukowała ją Mennica Polska SA. Dla kolekcjonerów Narodowy Bank Polski przygotował siedem tysięcy egzemplarzy. Żeby dołączyć do kolekcji tę niezwykłą monetę, trzeba będzie zapłacić 950 złotych.

Kolekcjonerzy będą też mogli nabyć banknot kolekcjonerski o nominale 20 złotych. Będzie to drugi wyemitowany przez bank centralny kolekcjonerski banknot polimerowy. Banknot zaprojektowany przez Krystiana Michalczuka został wyprodukowany na zlecenie Narodowego Banku Polskiego przez Polską Wytwórnię Papierów Wartościowych SA. Na przedniej stronie widnieją najpopularniejszy (tzw. toruński) portret Mikołaja Kopernika oraz stylizowane wizerunki kwadrantu oraz fragment układu heliocentrycznego zaczerpnięty z rękopisu traktatu Mikołaja Kopernika „O obrotach sfer niebieskich”. Na stronie odwrotnej banknotu zostały zaprezentowane wizerunki historycznych monet: awers i rewers szóstaka gdańskiego, awers szóstaka elbląskiego, awers szeląga pruskiego (Toruń) oraz wizerunek fragmentu układu heliocentrycznego. W tle widnieje również Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie. Banknot zostanie wyemitowany w nakładzie stu tysięcy sztuk, a jego cena to 160 złotych.

Walory kolekcjonerskie poświęcone Mikołajowi Kopernikowi będzie można nabyć 9 lutego we wszystkich okręgowych oddziałach Narodowego Banku Polskiego oraz w sklepie internetowym NBP Kolekcjoner.

Kolejna emisja monet kolekcjonerskich przygotowanych przez Narodowy Bank Polski zaplanowana jest na 15 marca br. W tym dniu do rąk kolekcjonerów trafi kolejna srebrna moneta z serii „Wyklęci przez komunistów Żołnierze Niezłomni”. Tym razem bohaterem upamiętnionym na srebrnej dziesięciozłotówce będzie Józef Kuraś, ps. Ogień.         

Mariusz Kamieniecki