Koncert „Emil Barchański”

Czwartek, 15 grudnia 2022 (10:59)

W koncercie wezmą udział kompozytor, poeta i piosenkarz Leszek Czajkowski oraz wokalistka, kompozytorka
i autorka tekstów Dominika Świątek. Wykonają utwory własne oraz piosenki Jacka Kaczmarskiego.

„W ramach wydarzenia zaplanowany jest wykład Marcina Łaszczyńskiego z Oddziałowego Biura Edukacji Narodowej IPN w Warszawie poświęcony Emilowi Barchańskiemu, najmłodszej ofierze stanu wojennego” – czytamy
w informacji. Zaprezentowany zostanie również film dokumentalny o Emilu Barchańskim, zrealizowany przez Oddział IPN w Warszawie.

Emil Barchański urodził się 6 czerwca 1965 roku. 10 lutego 1982 roku oblał farbą i podpalił pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie, 3 marca został zatrzymany przez SB w konspiracyjnej drukarni, a 3 czerwca 1982 roku zaginął. Chciał być reżyserem filmowym.

„10 lutego 1982 roku doszło do jednej z najbardziej spektakularnych akcji »małego sabotażu« w całym stanie wojennym. Przeprowadzili ją nie doświadczeni opozycjoniści, lecz nastolatkowie. Podpalili pomnik Feliksa Dzierżyńskiego w Warszawie. Jeden z chłopców – szesnastoletni Emil Barchański – zginął w niewyjaśnionych okolicznościach cztery miesiące później. Czy jego śmierć wiązała się z profanacją postaci krwawego Feliksa?” – pytał historyk Patryk Pleskot w „Pamięci.pl” (2/2016).

Akcja „Cokół” rozpoczęła się 10 lutego 1982 roku już po zmierzchu, o godz. 17.30. Kilku nastolatków – m.in. Artur Nieszczerzewicz, uczeń szkoły muzycznej im. Fryderyka Chopina, Emil Barchański z liceum im. Mikołaja Reja, Marek Marciniak, uczeń szkoły ogrodniczej – obrzuciło słoikami z czerwoną i białą farbą drukarską oraz butelkami po napoju „Ptyś” wypełnionymi benzyną pomnik Dzierżyńskiego stojący w centrum Warszawy. Obok znajdował się ratusz, a trochę dalej siedziba stołecznej milicji i Służby Bezpieczeństwa w pałacu Mostowskich. „Dzierżyński stanął w ogniu. Oniemiali przechodnie zatrzymali się w zdumieniu, podobnie jak pojazdy na ulicy. Mając za plecami barwną łunę, spiskowcy rzucili się do ucieczki i rozproszyli” – opisywał Pleskot.

17 marca Emil Barchański stanął przed sądem dla nieletnich.

Sąd stwierdził, że podpalenie pomnika było aktem politycznym, a nie chuligańskim, i skazał Emila na dwa lata więzienia w zawieszeniu. Otrzymał także nadzór kuratora.

Emil wrócił do szkoły. 1 i 3 maja 1982 roku wziął udział
w demonstracjach. 17 maja stawił się w sądzie
w charakterze świadka w sprawie swojego starszego szkolnego kolegi – Tomasza Sokolewicza. W czasie śledztwa Barchański został zmuszony biciem do podpisania nieprawdziwych zeznań na jego temat. W sądzie publicznie je odwołał.

Termin kolejnej rozprawy wyznaczono na 17 czerwca.
3 czerwca 1982 roku Emil poszedł nad Wisłę. Po kilku dniach jego ciało wyłowiono z rzeki. Sprawców nigdy nie znaleziono.

Emil Barchański został pochowany 16 czerwca 1982 roku na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Po pogrzebie prokuratura podjęła dochodzenie z urzędu w sprawie ustalenia okoliczności śmierci nastolatka. Śledztwo umorzono na wniosek Krystyny Barchańskiej – matki Emila – jesienią 1982 roku.

APW, PAP