Konkursy przeprowadzone przez Narodowy Instytut Dziedzictwa

Poniedziałek, 14 listopada 2022 (15:30)

W poniedziałek podczas gali w Centrum Prasowym Foksal w Warszawie wręczono nagrody w konkursach Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków „Zabytek zadbany” i „Samorząd dla dziedzictwa”, przeprowadzonych przez Narodowy Instytut Dziedzictwa.

Wiceminister kultury i dziedzictwa narodowego, generalny konserwator zabytków dr Jarosław Sellin oraz dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa dr hab. Katarzyna Zalasińska wręczyli nagrody laureatom i wyróżnionym
w konkursach.

W konkursie „Zabytek zadbany” laureatami kategorii specjalnej „Właściwe użytkowanie i stała opieka nad zabytkiem” zostali ex aequo: Zamek Książ w Wałbrzychu (woj. dolnośląskie, zarządca: Zamek Książ w Wałbrzychu Sp. z o.o.) oraz kamienica przy alei Kościuszki 14
w Częstochowie (woj. śląskie, właściciel: Mariusz Etryk).

Laureatem w kategorii „Utrwalenie wartości zabytkowej obiektu” została gmina Złoty Stok za prace przy mauzoleum rodu Guttlerów w Złotym Stoku (woj. dolnośląskie).

Wyróżniono gminę Brzeg za prace przy ratuszu w Brzegu (woj. opolskie), rektorat Kościoła pw. św. Jana Chrzciciela w Gnieźnie za prace przy kościele rektorskim pw. św. Jana Chrzciciela w Gnieźnie, ZOO Wrocław Sp. z o.o. za prace przy budynku ptaszarni, altany nad stawem, muru ogrodzeniowego – zespołu obiektów ogrodu zoologicznego we Wrocławiu.

Laureatem kategorii „Rewaloryzacja przestrzeni kulturowej i krajobrazu” została gmina Tarnów za prace przy cmentarzu z okresu I wojny światowej w Błoniu (woj. małopolskie).

Wyróżnienia trafiły do gminy Cedynia za prace przy
wieży widokowej wraz z otoczeniem w Cedyni (woj. zachodniopomorskie), gminy Dobra za prace przy lapidarium na dawnym cmentarzu ewangelickim
w Dołujach (woj. zachodniopomorskie), Zarządu Budynków Komunalnych w Krakowie za prace przy forcie pancernym nr 52a „Łapianka” w Krakowie (woj. małopolskie).

Tytuł laureata w kategorii „Adaptacja obiektów zabytkowych” otrzymała spółka Gdańska Infrastruktura Wodociągowo-Kanalizacyjna za prace przy kamienicy
na ul. Rycerskiej 10 w Gdańsku.

Wyróżnienia otrzymały też gmina miejska Pruszcz Gdański za prace przy domu Wiedemanna w Pruszczu Gdańskim (woj. pomorskie), Miejsko-Gminna Biblioteka Publiczna
w Sompolnie za prace przy synagodze w Sompolnie (woj. wielkopolskie), Państwowa Szkoła Muzyczna I i II stopnia
w Żaganiu za prace przy siedzibie Państwowej Szkoły Muzycznej w Żaganiu (woj. lubuskie).

Zwycięzcą w kategorii „Architektura i budownictwo drewniane” została gmina miasta Pyzdry za prace przy domu podcieniowym w Pyzdrach (woj. wielkopolskie).

Wyróżnienia przyznano Muzeum Dworów Karwacjanów
i Gładyszów w Gorlicach za prace przy cerkwi greckokatolickiej Świętych Kosmy i Damiana w Bartnem (woj. małopolskie), gminie Markowa za prace przy chacie Jana Raka w Husowie (woj. podkarpackie), Parafii Rzymskokatolickiej Oczyszczenia NMP w Starymgrodzie
za prace przy kościele parafialnym (woj. wielkopolskie).

W kategorii „Zabytki techniki” laureatem została spółka Stocznia Cesarska Development za prace przy dawnej remizie Stoczni Gdańskiej w Gdańsku.

Wyróżnienia otrzymały Polskie Koleje Państwowe S.A.
za prace przy dworcu kolejowym w Białymstoku, miasto Chorzów za prace przy Muzeum Hutnictwa w Chorzowie, Centralne Muzeum Włókiennictwa w Łodzi za prace przy budynku A – Biała Fabryka w Łodzi.

Laureaci konkursu otrzymują tablice „Zabytku zadbanego” do oznakowania obiektów, a wyróżnieni dyplom. Nagrodzone zabytki są prezentowane w wydawnictwach Narodowego Instytutu Dziedzictwa, przekazywanych właścicielom zabytków i przedstawicielom ogólnopolskiego środowiska konserwatorskiego.

W poniedziałek odbyło się także rozstrzygnięcie konkursu „Samorząd dla dziedzictwa”. Konkurs powstał w 2020 r.
i jest skierowany do wszystkich samorządów gminnych. Ideą ogólnopolskiego Konkursu Ministra Kultury
i Dziedzictwa Narodowego oraz Generalnego Konserwatora Zabytków jest promowanie działań mających na celu realizację obowiązku opracowania i wdrażania gminnych programów opieki nad zabytkami.

W tym roku nadesłano 12 zgłoszeń do nagród głównych, po cztery w każdej kategorii. Jury szczególnie przychylnie odnosiło się do projektów kompleksowych, cechujących się podejmowaniem działań wieloaspektowych, uwzględniających powiązania pomiędzy dziedzictwem materialnym i niematerialnym.

W kategorii „Duże i średnie gminy miejskie” (liczące co najmniej 50 tys. mieszkańców) laureatem zostało miasto Kalisz za „kompleksowe podejście do kwestii dziedzictwa kulturowego, uwzględniające dziedzictwo materialne
i niematerialne, podjęcie wielowymiarowych działań oraz konstruktywną współpracę z różnymi podmiotami”.

Wyróżnienie trafiło do miasta Zabrze za „umiejętne dostrzeżenie wartości obiektów zabytkowych i związanego z nimi dziedzictwa niematerialnego, wykorzystanie potencjału dziedzictwa do rozwoju gminy oraz aktywizację społeczną w oparciu o to dziedzictwo”.

W kategorii „Małe gminy miejskie” (liczące poniżej 50 tys. mieszkańców) przyznano wyróżnienie miastu Lubawa (woj. warmińsko-mazurskie) za „dobrze opracowany, konsekwentnie wdrażany i odpowiednio monitorowany program opieki nad zabytkami, uwzględniający potencjał dziedzictwa materialnego i niematerialnego, wykorzystujący miejsca zabytkowe jako przestrzenie publiczne i turystyczne stymulujące rozwój lokalny”.

Laureatem w kategorii „Gminy miejsko-wiejskie i wiejskie” została gmina Toszek (woj. śląskie) za „dobrze zaplanowany i konsekwentnie wdrażany, różnorodny
i wieloaspektowy program ochrony zabytków
z potencjałem do kontynuacji”. Program umożliwia rozwój gminy na wielu obszarach: wizerunkowo-promocyjnym, turystycznym, edukacyjnym i integracyjnym.

„Myślę, że łączy nas wspólna wrażliwość. Wiemy, co to jest piękno. Wiemy, dlaczego należy o nie dbać. Wiemy, jakie ma walory, jak dobrze żyć w pięknym otoczeniu. Takie piękno pozostawili nam nasi przodkowie w postaci zabytków, których mamy w Polsce, wpisanych do ewidencji i w rejestrach zabytków, ok. 700 tys. Jest to zasób bardzo solidny i bardzo duży" – powiedział wiceminister kultury Jarosław Sellin.

Wyraził zadowolenie z tego, że w Polsce są właściciele zabytków, którzy zasługują na wyróżnienie oraz że są samorządy, które starają się myśleć systemowo
i systemowo dbać o zasoby na swoim terenie.

Zaznaczył, że „państwo polskie jest szczególnie wrażliwe na ten temat”. „Staramy się w ostatnich latach powiększać możliwości finansowe dedykowane zabytkom. Trwa obecnie nabór do konkursu »Ochrona zabytków« w MKiDN,
z całkiem solidną pulą pieniędzy, do końca listopada można składać wnioski” – przypomniał Sellin.

Zapowiedział, że „za chwilę ruszy jeszcze dodatkowy program, w którym będzie można sięgnąć po pieniądze publiczne na ochronę zabytków w perspektywie nawet kilku najbliższych lat”. Jak mówił, program będzie skierowany do samorządów. Dziękował wszystkim uczestnikom za udział w konkursach i złożone wnioski.

Dyrektor Narodowego Instytutu Dziedzictwa dr hab. Katarzyna Zalasińska wskazała, że w Polsce system ochrony zabytków bazuje na dwóch fundamentach: pamięci systemowej oraz ludziach.

Jak zaznaczyła, „pamięć systemowa trwa w takich instytucjach, jak NID działający od 1962 r., ale również
w takich konkursach, jak »Zabytek zadbany«, który jest organizowany od 1975 r.”.

„Ta pamięć systemowa dla systemu ochrony zabytków
w Polsce, jego trwanie i stabilność jest niezwykle istotna. Praca przy zabytkach – i to wielkie dzieło, które państwo, swoimi rękami budujecie, przy wsparciu służb konserwatorskich, takich instytucji, jak NID, jest maratonem. To nie jest sprint. Tego nie da się zrobić w rok albo dwa, w zabytkach nie ma szybkich sukcesów, chociaż dzisiejszy świat jest nastawiony na szybkie sukcesy.
To państwo wiecie, jak wiele lat pracy, wymaga ten wspaniały efekt, który dzisiaj jest doceniany” – podkreśliła.

Mówiąc o drugim fundamencie systemu ochrony zabytków, czyli o ludziach, oceniła, że „bez osób, które są oddane zabytkom, po wszystkich stronach i we wszystkich miejscach tego systemu, tego wspaniałego efektu, który możemy dzisiaj celebrować, by po prostu nie było”.

APW, PAP