Zdzisław Broński „Uskok” na srebrnej monecie NBP

Środa, 23 lutego 2022 (17:08)

Zdzisław Broński pochodził z Lubelszczyzny. Uczestnik wojny obronnej we wrześniu 1939 r. trafił do niemieckiej niewoli. Po ucieczce ze stalagu wrócił w rodzinne strony, angażując się w działalność Polskiej Organizacji Zbrojnej, która w 1942 r. scaliła się z Armią Krajową. Broński stanął na czele oddziału liczącego 60 żołnierzy wchodzącego w skład Inspektoratu „Lublin”, działającego głównie w lasach parczewskich, zawieprzyckich i kozłowieckich. W maju 1944 r. awansował na stopień podporucznika rezerwy, a miesiąc później został przydzielony do 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Brał udział w akcji „Burza”. Po zajęciu Lubelszczyzny przez Armię Czerwoną był poszukiwany. Odtworzył kilkudziesięcioosobowy oddział, należący do struktur Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” (WiN). Represje nie ominęły jego rodziny. „26 kwietnia 1945 r. komuniści spalili zabudowania domu rodzinnego, a 24 kwietnia 1946 r. aresztowali jego ojca Franciszka pod zarzutem pomocy synowi” – czytamy w towarzyszącym emisji monety folderze numizmatycznym, który przygotował Tadeusz Płużański.

W podziemiu niepodległościowym Zdzisław Broński, ps. Uskok, był dowódcą wszystkich grup partyzanckich w Obwodzie Lubartów. Podlegał bezpośrednio zwierzchnikowi oddziałów na Lubelszczyźnie mjr. Hieronimowi Dekutowskiemu. ps. Zapora. Dowodzeni przez niego partyzanci wzięli udział w wielu akcjach przeciwko komunistycznym jednostkom, rozbrajając m.in. posterunki milicji obywatelskiej.

Od jesieni 1947 r. Zdzisław Broński ukrywał się w bunkrze pod stodołą rodziny Lisowskich w miejscowości Dąbrówka (obecnie Nowogród). Wydał go podkomendny Franciszek Kasperek, ps. Hardy, który po ujawnieniu się został agentem UB. Kiedy 21 maja 1949 r. grupa operacyjna milicji obywatelskiej, Korpusu Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Urzędu Bezpieczeństwa otoczyła kryjówkę Brońskiego, ten nie chcąc oddać się w ręce komunistów, wysadził się granatem. Ciało Brońskiego porzucono w nieznanym do dziś miejscu. Uwagę przykuwają słowa, jakie przed śmiercią zapisał w swoim pamiętniku kpt. Zdzisław Broński: „Życie poświęcić warto jest tylko dla jednej idei, idei wolności! Jeśli walczymy i ponosimy ofiary, to dlatego że chcemy właśnie żyć, ale żyć jako ludzie wolni, w wolnej Ojczyźnie”.

Na rewersie monety zostały umieszczone wizerunki: Zdzisława Brońskiego, ps. Uskok, Orderu Wojennego Virtuti Militari, wstęgi w barwach Rzeczypospolitej Polskiej z symbolem Polski Walczącej oraz napis: 1912–1949. Z kolei awers monety przedstawia charakterystyczne dla całej serii rozerwane kraty więzienne, ponadto jak na każdej polskiej monecie znajdują się: nominał – 10 zł, napis „Rzeczpospolita Polska”, rok emisji 2022 oraz wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej.

Projektantem monety jest Dobrochna Surajewska, a na zlecenie Narodowego Banku Polskiego wyprodukowała je Mennica Polska SA.

„Wyklęci przez komunistów Żołnierze Niezłomni” to seria 23 srebrnych monet kolekcjonerskich poświęcona żołnierzom, którzy złożyli swe życie na ołtarzu walki o wolność Ojczyzny w polskim powojennym podziemiu niepodległościowym, antysowieckim i antykomunistycznym. Pierwsza moneta ukazała się w lutym 2017 r., była to dziesięciozłotówka poświęcona wszystkim bohaterom polskiej wolności. Kolejnymi upamiętniono: Danutę Siedzikównę, ps. Inka, Witolda Pileckiego, ps. Witold, Feliksa Selmanowicza, ps. Zagończyk, oraz Henryka Glapińskiego, ps. Klinga, a także Augusta Emila Fieldorfa, ps. Nila, Hieronima Dekutowskiego, ps. Zapora, Stanisława Kasznicę, ps. Wąsowski, oraz Łukasza Cieplińskiego, ps. Pług. Ponadto w serii ukazały się: moneta upamiętniająca 75. rocznicę powołania Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”, moneta poświęcona Mieczysławowi Dziemieszkiewiczowi, ps. Rój, oraz Kazimierzowi Kamieńskiemu, ps. Huzar.

Moneta poświęcona Zdzisławowi Brońskiemu, ps. Uskok, została wyemitowana w nakładzie do 10 tys. sztuk. Od dziś można ją nabyć w cenie 170 zł brutto we wszystkich 16 Oddziałach Okręgowych Narodowego Banku Polskiego oraz w sklepie internetowym NBP Kolekcjoner.

Kolejna emisja monet kolekcjonerskich jest zaplanowana na 8 marca br. Tego dnia Narodowy Bank wprowadzi do obiegu nową srebrną monetę okolicznościową o nominale 10 zł – „200. rocznica urodzin Ignacego Łukasiewicza”.

Mariusz Kamieniecki