Numizmatyczna pamiątka pierwszych wolnych wyborów

Czwartek, 21 października 2021 (15:34)

Wolne wybory parlamentarne w Polsce były efektem upadku rządów komunistycznych, ale mimo zwycięstwa „Solidarności” odbyły się one później niż powinny, a Polska, która de facto zapoczątkowała proces zmian, była ostatnim państwem Europy Środkowej, w którym po upadku rządów komunistycznych doszło do wolnych wyborów parlamentarnych. Jak możemy przeczytać w folderze towarzyszącym emisji monety pierwsze w kolejności demokratyczne wybory samorządowe odbyły się w maju 1990 roku. Kolejnym etapem były wybory prezydenckie i kadencja Lecha Wałęsy, który wszedł w wielomiesięczny spór z większością Sejmu kontraktowego na temat kształtu ordynacji wyborczej. Wszystko to sprawiło, że wolne wybory do Sejmu przeprowadzono dopiero 27 października 1991 roku.

Uczestniczyło w nich zaledwie 43,2 proc. uprawnionych, do czego przyczyniło się rozczarowanie wielu obywateli kierunkiem przemian politycznych i gospodarczych zapoczątkowanych w 1989 roku. Proporcjonalna ordynacja przyjęta przez Sejm kontraktowy, która nie przewidywała progu wyborczego, w połączeniu z kształtującym się systemem partyjnym zaowocowała rozbitym składem Sejmu, w którym zasiedli przedstawiciele aż 24 ugrupowań, z czego tylko dziesięć formacji wprowadziło do Sejmu więcej niż dziesięciu posłów. Najliczniejszą grupę (62 posłów) stanowiła Unia Demokratyczna. Marszałkiem Sejmu został wybrany lider Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego prof. Wiesław Chrzanowski. Misja utworzenia rządu powierzona Bronisławowi Geremkowi [przedstawicielowi największego ugrupowania – Unii Demokratycznej] się nie powiodła.

W grudniu 1991 roku Sejm powołał rząd Jana Olszewskiego, który jednak nie cieszył się wsparciem Wałęsy. Konflikt z ośrodkiem prezydenckim się zaostrzał mimo ambitnych założeń gabinetu Olszewskiego m.in. w zakresie przyspieszenia reform, dekomunizacji sfery publicznej, zacieśnienia współpracy ze strukturami europejskimi, a także po raz pierwszy zdefiniowanym tak wyraźnie celem, jakim było członkostwo Polski w NATO. – „Musimy podjąć wyzwanie szybko biegnącej historii. Musimy sprostać chlubnym tradycjom naszego Narodu. Świadomi naszych słabości i wad, z pokorą, ale w poczuciu dziejowej odpowiedzialności, musimy starać się podjąć dziedzictwo Najjaśniejszej Rzeczypospolitej” – mówił w swoim exposé 21 grudnia 1991 roku Jan Olszewski.

Premier Olszewski sprzeciwiał się lansowanym przez środowisko Lecha Wałęsy ideom powołania tzw. EWG-bis i NATO-bis składających się z byłych państw komunistycznych. Po ujawnieniu tzw. listy Macierewicza – listy polityków figurujących w archiwach MSW jako konfidenci komunistycznych służb specjalnych, na której był Lech Wałęsa, ówczesny prezydent wnioskował o odwołanie premiera Olszewskiego. Ostatecznie rząd Olszewskiego upadł w nocy z 4 na 5 czerwca 1992 roku. Po nieudanych misjach Waldemara Pawlaka i Hanny Suchockiej, Wałęsa w maju 1993 roku rozwiązał parlament. Najważniejszym dokonaniem Sejmu I kadencji było uchwalenie tzw. małej konstytucji, która weszła w życie 17 października 1992 roku.

Awers monety „30-lecie pierwszych wolnych wyborów parlamentarnych” zaprojektowanej przez Dominikę Karpińską-Kopiec przedstawia portret Jana Olszewskiego – premiera w latach 1991–1992, fragment schematu miejsc w sali posiedzeń Sejmu oraz stylizowaną urnę wyborczą. Z kolei na rewersie widnieje fragment kompleksu zabudowań sejmowych z centralnie umieszczonym budynkiem mieszczącym sale posiedzeń Sejmu oraz fragment budynku Senatu. Na pierwszym planie umieszczono stylizowany fragment karty wyborczej z orłem Państwowej Komisji Wyborczej.

Moneta o nominale 10 złotych została wyemitowana w nakładzie do 12 tys. sztuk i można ją nabyć w cenie 250 zł brutto w Oddziałach Okręgowych NBP oraz w sklepie internetowym NBP Kolekcjoner.

Kolejna emisja monet kolekcjonerskich zaplanowana jest na 26 października br. Wówczas do rąk kolekcjonerów trafią dwie nowe srebrne dziesięciozłotówki z serii „Wielcy polscy ekonomiści” – poświęcone „Edwardowi Taylorowi oraz Tadeuszowi Brzeskiemu.

Mariusz Kamieniecki