Znak pamięci „Tobie Polsko”
Poniedziałek, 11 października 2021 (17:47)Na cmentarzu Komunalnym Wartogłowiec w Tychach przy ul. Cmentarnej odbyła się uroczystość oznaczenia grobu powstańca śląskiego śp. ppor. Józefa Nowaka znakiem pamięci „Tobie Polsko”. Wydarzenie zostało zorganizowane przez katowicki oddział IPN.
Józef Nowak urodził się 15 marca 1899 r. w Pianówce. Zdezerterował z armii niemieckiej i w dniu 3 stycznia 1919 r. wstąpił do oddziałów Powstania Wlkp. Jako szeregowiec, a następnie kapral w Kompanii Czarnków, brał udział w walkach pod Czarnkowem, Kcynią i Ostrzeszowem. Został ranny i przez 6 tygodni leczył się w szpitalu pleszewskim. Po zakończeniu powstania wraz z kompanią wcielony został do 9. Pułku Strzelców Wlkp. Po wybuchu III Powstania Śląskiego zgłosił się jako ochotnik i brał udział w walkach. Po zakończeniu powstania powrócił do macierzystej jednostki, skąd został w listopadzie 1921 r. zdemobilizowany. W okresie międzywojennym pracował jako kowal podczas okupacji na robotach przymusowych. Po wyzwoleniu do 1964 r. prowadził własny zakład instalacyjny w Bytomiu, następnie przeszedł na emeryturę.
Akcja oznaczania grobów znakiem pamięci opracowanym przez Oddziałowe Biuro Upamiętniania Walk i Męczeństwa IPN w Katowicach rozpoczęła się 5 lipca 2021 r., w dniu setnej rocznicy zakończenia III Powstania Śląskiego.
Znak pamięci „Tobie Polsko” ma formę proporczyka o rozmiarach ok. 20 x 8 cm wykonanego z porcelany nagrobnej. Umieszczono na nim inwokację „Tobie Polsko”, pod którą znajduje się wizerunek orła otoczonego datami powstań, a poniżej napisy: „Grób Powstańca Śląskiego” i „Instytut Pamięci Narodowej”. Proporzec jest wzorowany na sztandarze powstańczym „Tobie Polsko”, który wykonano na początku 1920 r. w pracowni przy redakcji „Katolika” w Bytomiu i który obecnie znajduje się w zbiorach Muzeum Czynu Powstańczego na Górze św. Anny.
Muzeum posiada także fotografię z uroczystości upamiętniającej uchwalenie Konstytucji 3 maja, która przedstawia pochód mieszkańców wsi Osiek (pow. strzelecki, woj. opolskie) z tymże sztandarem niesionym przez A. Szulca do Rozmierzy. Uroczyści te obchodzono na całym Górnym Śląsku w niedzielę 2 maja 1920 r. i były to pierwsze legalne obchody tej rocznicy na tym terenie. Dzięki postanowieniom artykułu 88 traktatu wersalskiego o przeprowadzeniu plebiscytu, dla zapewnienia jego bezstronności, w lutym 1920 r. obszar plebiscytowy wyłączono z państwa niemieckiego i poddano kontroli wojsk alianckich, a pełnię władzy przejęła na nim Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa Górnego Śląska z gen. Henrim Le Rondem na czele. Umożliwiło to Polakom legalne demonstrowanie swoich dążeń i używanie symboli narodowych.
APW, https://katowice.ipn.gov.pl/