Moneta upamiętniająca bitwę pod Dytiatynem

Środa, 8 września 2021 (12:18)

Bitwa pod Termopilami w roku 480 p.n.e. to jedna z najbardziej znanych bitew starożytności. Termopile to przykład desperackiej obrony Spartan przed Persami w wąwozie termopilskim, a zarazem symbol bohaterstwa i poświęcenia życia na polu bitwy.

Określenie „Polskie Termopile” przyjęło się wobec kilku bitew z historii Polski. Bohaterstwu polskich żołnierzy poświęcona jest seria monet kolekcjonerskich emitowanych przez NBP „Polskie Termopile”. Począwszy od maja 2017 roku do rąk kolekcjonerów trafiły monety upamiętniające bitwy pod: Zadwórzem – 17 sierpnia 1920 roku, Hodowem – 11 czerwca 1694 roku, Wizną – we wrześniu 1939 roku oraz pod Węgrowem – w styczniu 1863 roku. Dzisiaj do kolekcji numizmatyków oraz miłośników historii trafiła kolejna dwudziestozłotówka poświęcona bohaterstwu polskiego żołnierza – pod Dytiatynem 16 września 1920 roku, gdzie na zachód od Podhajec (dzisiejsza Ukraina) niewielki polski oddział stoczył zażarty bój z dwiema brygadami Armii Czerwonej. W folderze towarzyszącym emisji prof. Janusz Odziemkowski przypomina to wydarzenie, podkreślając bohaterstwo polskiego żołnierza. – Podczas ofensywy polskiej w Galicji 8. Dywizja Piechoty płk. Stanisława Burhardta-Bukackiego otrzymała rozkaz opanowania Podhajec. Rankiem 16 września dwie kompanie III batalionu 13. pułku piechoty kpt. Jana Gabrysia z 4. baterią 1. pułku artylerii górskiej i plutonem 7. baterii 8. pułku artylerii polowej dotarły do Dytiatyna. Zaraz za tą miejscowością żołnierze napotkali kolumny 8. Dywizji Czerwonego Kozactwa i 123. Brygady Strzelców. Polacy przeszli do natarcia, rozproszyli czołowy oddział nieprzyjaciela i zajęli stanowiska na wzgórzu 385. Tam zorganizowali obronę, bowiem marsz bolszewików mógł zagrozić głównym siłom 8. DP. Odparli kilka falowych ataków jazdy i piechoty, wspieranych silnym ogniem artylerii. […] Nie odpowiedzieli na propozycję kapitulacji. Podczas kolejnej szarży Kozaków, po wystrzeleniu ostatnich pocisków, bronili armat, walcząc wręcz – prof. Janusz Odziemkowski. Bitwa pod Dytiatynem na cały dzień zatrzymała marsz potężnych sił nieprzyjaciela i uniemożliwiła mu zaatakowanie 8. DP. Przeszła do tradycji Wojska Polskiego jako symbol wypełnionego do końca żołnierskiego obowiązku, została też uwieczniona na tablicach Grobu Nieznanego Żołnierza.

Na rewersie monety dwudziestozłotowej, zaprojektowanej przez Urszulę Walerzak, widnieje fragment reprodukcji obrazu Jerzego Kossaka „Bój pod Dytiatynem 16 września 1920”. Z kolei awers, podobnie jak we wszystkich monetach z serii „Polskie Termopile”, zdobi postać Ateny – bogini sprawiedliwej wojny i mądrości. Ponadto widnieją tam napis: „Polskie Termopile”, oraz stałe elementy, które znajdują się na monetach kolekcjonerskich: nominał, wizerunek orła ustalony dla godła Rzeczypospolitej Polskiej, a także napis: „Rzeczpospolita Polska”, i rok emisji.

Srebrna moneta kolekcjonerska w cenie emisyjnej 220 zł, wyemitowana w nakładzie do 10 tys. sztuk jest do nabycia we wszystkich 16 Oddziałach Okręgowych NBP oraz w sklepie internetowym NBP Kolekcjoner.

Kolejna emisja jest zaplanowana na 15 września 2021 roku. Tego dnia NBP wprowadzi do obiegu srebrną monetę o nominale 10 zł „Zbrodnia w Piaśnicy” poświęcona największej masowej niemieckiej zbrodni na Pomorzu.

Mariusz Kamieniecki