Powstanie Styczniowe – największy zryw wolnościowy XIX w.

Sobota, 19 stycznia 2013 (08:56)

W tym roku obchodzimy 150. rocznicę wybuchu Powstania Styczniowego, największego zrywu niepodległościowego Polaków w XIX w. Z tej okazji odbędzie się w najbliższym czasie wiele imprez historyczno-naukowych.

Rok 2013 jest Rokiem Pamięci Powstania Styczniowego. W całym kraju odbywają się okolicznościowe uroczystości. Muzeum Niepodległości w Warszawie oraz Stowarzyszenie Szare Szeregi zapraszają na inaugurację obchodów 150. rocznicy wybuchu Powstania Styczniowego, która będzie miała miejsce w niedzielę o godz. 10.00.

W programie przewidziane jest wystąpienie prof. dr. hab. Mariana Marka Drozdowskiego oraz koncert pieśni patriotycznych w wykonaniu chóru męskiego im. Wacława Lachmana Towarzystwa Śpiewaczego „Harfa”. Natomiast o godz. 13.00 zostaną złożone kwiaty w celi Romualda Traugutta w Muzeum X Pawilonu Cytadeli Warszawskiej.

Dwa dni później – 22 stycznia - Muzeum Historii Polski przygotuje wystawę „1863. GRA O NIEPODLEGŁOŚĆ”. Multimedialna ekspozycja w formie labiryntu, prezentowana będzie do 24 lutego w Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie. Nie zabraknie również sesji naukowych.

W Krakowie, w auli głównej Polskiej Akademii Umiejętności, 22 stycznia o godz. 10.30 rozpocznie się konferencja „Powstanie Styczniowe jako dziedzictwo historyczne Małopolski. Małopolski Szlak Powstania Styczniowego”. Jej organizatorem jest Stowarzyszenie Gmin i Powiatów Małopolski, PAU, Instytut Pamięci Narodowej i Małopolska Organizacja Turystyczna.

Jednym z uczestników spotkania będzie Maciej Korkuć, naczelnik Oddziałowego Biura Edukacji Publicznej w Krakowie. W rozmowie z NaszymDziennikiem.pl zwraca uwagę, że Powstanie Styczniowe było ostatnim dziewiętnastowiecznym wielkim polskim zrywem narodowym.

- Miało miejsce jeszcze w epoce konfliktów wojennych i zmieniających się sojuszy i konfliktów pomiędzy mocarstwami europejskimi – zaznacza Korkuć.

Dodaje, że jego klęska, brak pomocy z zewnątrz były olbrzymią traumą dla Polaków w ostatnich dekadach XIX wieku.

- Jednocześnie Powstanie Styczniowe stało się punktem odniesienia, legendą bohaterstwa i niezłomności dla nowego pokolenia, które na początku XX wieku stanęło do walki o niepodległą Polskę i ją wywalczyło w 1918 roku. Józef Piłsudski przez całe lata analizował sukcesy i błędy powstańców. Jednocześnie ich bohaterstwo uważał za powód do dumy i źródło chwilowo tylko uśpionej wewnętrznej siły Polaków. Na 1863 r. wychowało się pokolenie Legionów i żołnierzy 1920 roku – mówi Maciej Korkuć.    

W auli wygłosi on referat „Od Powstania Styczniowego do Niepodległości. Pokolenia Polaków w walce o wolność w XIX-XX w.” W rozmowie z NaszymDziennikiem.pl, wskazuje na ważną rolę społeczną tego zrywu narodowego przejawiającą się m.in. w szybkiej budowie w podziemiu państwa, które od razu załatwiło sprawy najbardziej żywotne dla chłopów [uwłaszczenie – przyp. red].

- To ważny moment w budowaniu nowoczesnego świadomego Narodu, obejmującego wszystkie warstwy społeczne. Mimo że byli jeszcze chłopi, którzy tego nie rozumieli, to wielka ich rzesza poszła do powstania. W niektórych regionach to włościanie nie pozwalali na zgaszenie powstańczej walki o wolność. Do tego później mógł odwoływać się ruch ludowy – oznajmia historyk. Jego zdaniem, ta z kolei działalność, była jednym ze źródeł masowego napływu ochotniczego chłopów do wojska polskiego w 1920 r.

Korkuć wskazuje również na fakt, jakim było zorganizowanie pod zaborem rosyjskim pierwszej administracji krajowej działającej w podziemiu. 

- Pamiętajmy, że stworzenie w ukryciu państwa, kierowanego przez konspiracyjny Rząd Narodowy, które miało realną władzę na wielkich obszarach kontrolowanych przez obce mocarstwo, to był fenomen na skalę światową. Powtórzony jeszcze raz przez Polaków w czasie II wojny światowej - już lepiej, skuteczniej, po wykorzystaniu również doświadczeń z 1863 r. I choć, i to państwo zostało zdławione przez nową sowiecką agresję, stało się to - tak jak w 1863 r. - punktem odniesienia do dalszej walki o wolność aż do lat 90. – konkluduje naczelnik.

Na obchody 150. Rocznicy Powstania Styczniowego zaprasza również Mirosław Włodarczyk, burmistrz Kraśnika. Uroczystości rozpoczną się 22 stycznia m.in. projekcją filmu Juliusza Machulskiego "Szwadron" o godz. 12.00, a o godz. 15.00  akademią okolicznościową przygotowaną przez nauczycieli i uczniów Szkoły Muzycznej I stopnia. 

Jacek Dytkowski