NZS w walce o wolną Polskę

Czwartek, 17 stycznia 2013 (20:32)

„Przyczółek Wolności. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Rzeszowie 1980-1989” – to tytuł wystawy, jaką będzie można zwiedzać od najbliższego poniedziałku w holu Wydziału Zarządzania Politechniki Rzeszowskiej.

 

Ekspozycja przygotowana przez Oddział Instytutu Pamięci Narodowej w Rzeszowie poświęcona jest pierwszej w powojennej Polsce niezależnej organizacji studenckiej, powstałej na fali wydarzeń 1980 r. Historycy IPN przez pryzmat ponad stu archiwaliów: dokumentów i zdjęć, przedstawili, jak tworzyły się zręby NZS na czterech rzeszowskich uczelniach: Wyższej Szkole Pedagogicznej, Politechnice Rzeszowskiej, na wydziale zamiejscowym Akademii Rolniczej w Krakowie oraz w filii UMCS.

Jak podkreśla w rozmowie z NaszymDziennikiem.pl autorka wystawy Małgorzata Gliwa, historyk IPN w Rzeszowie, oglądając ekspozycję, można poznać najważniejsze wydarzenia z okresu funkcjonowania NZS - od jego początków poprzez okres legalnej działalności, fazę konspiracyjną w okresie stanu wojennego, kiedy NZS działał w podziemiu, po represje wobec studentów, działalność strajkową i reaktywację struktur pod koniec lat 80.

– Ekspozycja przypomina akcje organizowane przez NSZZ „Solidarność”, w których uczestniczyli studenci z NZS – informuje Gliwa. Jedna z takich akcji miała miejsce 13 maja 1982 r., kiedy świetlisty symbol „Solidarności” i Polski Walczącej pojawił się na frontowej ścianie akademika Politechniki Rzeszowskiej. Przez pryzmat dokumentów, także dokumentów SB znajdujących się w zasobach IPN, wspomnień studentów, notatek ze spotkań czy narad, zdjęć, legitymacji strajkowych ekspozycja ukazuje m.in. represyjną politykę władz komunistycznych wobec działaczy NZS w okresie stanu wojennego oraz konspiracyjną działalność zrzeszenia po 13 grudnia 1981 r. Wystawę zamyka rok 1989 - okres odradzania się struktur studenckiego ruchu, wybory czerwcowe i kolejna legalizacja NZS.

- Wystawa przypomina również sylwetki przywódców NZS, pierwsze dokumenty, pisma niezależnej prasy studenckiej oraz współpracę NZS z NSZZ „Solidarność”. Przykładem było poparcie, jakiego studenci udzielili strajkującym w byłej rzeszowskiej siedzibie Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych w styczniu 1981 r. – przypomina Małgorzata Gliwa. Rola studentów polegała na zorganizowaniu akcji informacyjnej oraz nagłośnieniu budynku, w którym odbywał się słynny na całą Polskę strajk chłopski.

 

NZS sprzeciwiał się także zakłamywaniu przez władze PRL historii Polski, m.in. zbrodni katyńskiej czy Powstania Listopadowego. Przejawem tej opozycyjnej działalności rzeszowskich studentów był wydany w kwietniu 1980 r. specjalny numer poświęcony prawdzie o zbrodni katyńskiej. Ponadto studenci organizowali Msze św. z okazji rocznic narodowych, a 11 listopada 1980 r. jako pierwsi zorganizowali manifestację patriotyczną na rzeszowskim Rynku.

Działacze NZS z Rzeszowa uczestniczyli również w ogólnopolskich protestach studenckich, domagając się m.in. oficjalnej rejestracji Zrzeszenia w lutym 1982 r. Ponadto powołali do życia struktury Studenckiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania, który gromadził informacje na temat represji, jakie spotykały ludzi za przekonania polityczne. Komitet wydawał ulotki, plakaty, a w marcu 1981 r. na rzeszowskiej WSP powstało Centrum Informacji Akademickiej, gdzie przy pomocy teleksów gromadzono i przekazywano dalej informacje z zakładów pracy z całego kraju o strajkach, rozruchach czy represjach.

Ekspozycję „Przyczółek Wolności. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Rzeszowie 1980-1989” na Politechnice Rzeszowskiej można będzie oglądać od 21 stycznia do 17 lutego.  

                                                      

Mariusz Kamieniecki