Polacy w Iranie

Wtorek, 15 stycznia 2013 (19:53)

Losy zesłańców syberyjskich, którzy ewakuowali się z gen. Władysławem Andersem do Iranu, można prześledzić na wystawie w Domu Kultury Polskiej w Wilnie. Ekspozycja jest czynna od dziś do 30 stycznia.   

Bożena Mieżonis, koordynator projektu, wskazuje, że spośród wszystkich 120 tysięcy polskich wychodźców ze Związku Sowieckiego, którzy podczas II wojny światowej znaleźli się w Iranie, ponad 40 tysięcy stanowiły kobiety i dzieci. Według niej, wychodźcy zostali rozlokowani w wielu różnych miejscach Iranu, m.in. w miastach Meszhed, Kazwin i Isfahan, a później także w  Ahwazie.

Ich losy, w tym m.in. aktywność na polu kultury, prezentuje otwarta dziś w Domu Kultury Polskiej w Wilnie wystawa. Zesłańcy zajmowali się drukiem polskich publikacji, takich jak "Orzeł Biały", "Zew" oraz "Polacy w Iranie". Poza tym polscy wychodźcy w Iranie w roku 1942 prowadzili działalność artystyczną oraz powołali w Teheranie Towarzystwo Studiów Irańskich. Wśród jego członków znalazły się znane polskie osobistości, m.in. wybitny iranista Franciszek Machalski.

Jak zaznacza Mieżonis, oprócz zamieszkałych ówcześnie przez polskich tułaczy dawnych obiektów i placówek, z których pewna liczba nadal istnieje, a także ulicy Czaharbagh czy dzielnicy Dżolfa w Isfahanie, będących w tamtych czasach miejscami uczęszczanymi i ciągle pamiętanymi przez polskie dzieci i rodziny, za najważniejszą spuściznę Polaków w Iranie można chyba uznać polskie cmentarze w różnych rejonach i miastach w całym kraju, między innymi w takich ośrodkach, jak Teheran, Bandar Anzali (d. Pahlawi), Meszhed, Isfahan, Kazwin, Ahwaz i Chorramszahr.

Na wystawie będzie można poznać również historię Wojtka – najsłynniejszego niedźwiedzia II wojny światowej. Został on zakupiony od irańskiego dziecka przez polskich żołnierzy 22. Kompanii Zaopatrywania Artylerii w trakcie przemarszu przez miasto Hamadan w zachodniej części Iranu. Towarzyszył im na froncie batalii o Monte Cassino i zajmował szczególną pozycję wśród wojskowych tej jednostki.

- Wystawa składa się z 30 plansz ze zdjęciami zaopatrzonymi w komentarze. Wydana jest również broszurka informacyjna o historii polskich tułaczy w Iranie - informuje Mieżonis.

Ekspozycja "Historia polskich tułaczy II wojny światowej w Iranie"  czynna będzie do 30 stycznia w godz. 9.00-20.00. Jej organizatorem jest Ambasada Islamskiej Republiki Iranu w Polsce z akredytacją na Litwie.  Gholamhossein Ebrahimi, I sekretarz ambasady, pełni rolę kuratora ekspozycji. Partnerem projektu  jest Dom Kultury Polskiej w Wilnie.

Historia polskich tułaczy w Iranie ma swoje źródło w porozumieniu pomiędzy Józefem Stalinem a Rządem RP na wychodźstwie, zawartym w 1941 roku, na podstawie którego ustalono, że Polacy przebywający w syberyjskich obozach pracy przymusowej na terenie Związku Sowieckiego zostaną zwolnieni i wybrane osoby pod dowództwem gen. Władysława Andersa przejdą szkolenie wojskowe, po czym będą kierowane na front. W wyniku uwarunkowań niezależnych od strony polskiej armia gen. Andersa wraz z rzeszą cywilnych tułaczy opuściła Związek Sowiecki i przedostała się do Iranu.

Jacek Dytkowski