W marcu nowe nazwiska

Sobota, 29 grudnia 2012 (02:11)

W marcu przyszłego roku IPN poda nazwiska kolejnych ofiar komunistycznej bezpieki zidentyfikowanych po ekshumacjach na powązkowskiej Łączce.

Jak dowiedział się „Nasz Dziennik”, genetycy są bliscy ustalenia tożsamości szczątków mjr. Hieronima Dekutowskiego „Zapory”, którego zgrupowanie operowało na Lubelszczyźnie. Oficjalne ustalenia co do kolejnych już wyników ekshumacji i identyfikacji ciał ofiar pochowanych w kwaterze „Ł” na warszawskich Powązkach Instytut Pamięci Narodowej ma podać na specjalnej konferencji w pierwszym kwartale przyszłego roku.

Dopytywany o szczegóły dr hab. Krzysztof Szwagrzyk, pełnomocnik prezesa IPN ds. poszukiwań miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego, zastrzega, że na razie trudno jest mówić o konkretnej dacie i miejscu konferencji. To zależy od wyników prowadzonych jeszcze badań genetycznych. Tożsamość ciał badają genetycy z Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego.

Z wypowiedzi Szwagrzyka wynika, że chodzi o identyfikację grupy osób. – Trudno żebyśmy przedstawiali wyniki, kiedy mielibyśmy zidentyfikowaną jedną osobę – mówi Krzysztof Szwagrzyk.

Potwierdza to dr Andrzej Ossowski z Zakładu Medycyny Sądowej Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, koordynator projektu Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów z ramienia PUM, deklarując, że badania na pewno zakończą się do marca przyszłego roku.

– Mamy jedną grupę typowaną. Mamy nadzieję, że przynajmniej część osób z tej grupy uda nam się zidentyfikować do marca – deklaruje. Ossowski nie podaje jednak żadnych bliższych szczegółów. Lista zidentyfikowanych ciał zostanie ogłoszona na specjalnej konferencji IPN, podobnej do tej z 6 grudnia br. Jednym z jej elementów będzie wręczenie zaproszonym rodzinom informacji o identyfikacji ciał ich bliskich z przeprowadzonych latem tego roku prac ekshumacyjnych. IPN pokaże też ich zdjęcia i zaprezentuje biogramy.

Z wypowiedzi osób, z którymi rozmawiał „Nasz Dziennik”, wynika, że może chodzić o kolejną grupę żołnierzy mjr. Hieronima Dekutowskiego, legendarnego dowódcy AK i WiN na Lubelszczyźnie, pseudonim „Zapora”. I samego „Zaporę”. Zidentyfikowano już osobę straconą razem z mjr. Dekutowskim – kpt. Stanisława Łukasika. Jednak jak zaznacza dr Ossowski, uzyskany materiał porównawczy do identyfikacji „Zapory” został pobrany od dalszych członków rodziny, więc ustalenie jego tożsamości może być czasochłonne. – W tej chwili szukamy konkretnych osób, te osoby będą niedługo zidentyfikowane, więc nie mogę powiedzieć, o kogo chodzi – zastrzega dr Ossowski.

Prace identyfikacyjne trwają. Nad ekshumowanym materiałem pracuje zespół specjalistów z Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów. Jak tłumaczy dr Ossowski, zespół jest wciąż rozbudowywany. Teraz tworzy go grupa trzynastu specjalistów, w tym także eksperci z Instytutu Ekspertyz Sądowych w Krakowie.

Postęp prac zależy od zdobytego materiału porównawczego. – Do tej pory zgłosiło się ponad 200 osób. Tyle że – zastrzega dr Ossowski – zdarza się, że by zidentyfikować jedną osobę, potrzebny jest materiał uzyskany od kilku osób, często dalszych krewnych zmarłego.

– Każda z tych osób musi być sprofilowana w kilku systemach, trzeba wykonać kilka tysięcy badań – tłumaczy genetyk.

Stworzenie bazy materiału porównawczego DNA ofiar i ich krewnych jest więc zadaniem kluczowym. Baza pozwoli bowiem na prowadzenie badań w tym zakresie przez wiele kolejnych lat. Stworzenie bazy DNA jest jedyną szansą na właściwe pozyskanie materiału porównawczego i niemal zupełną eliminację ryzyka upływu czasu, który ma tu decydujące znaczenie.

Dotychczas podczas prac prowadzonych w ramach Polskiej Bazy Genetycznej Ofiar Totalitaryzmów udało się zidentyfikować trzy ofiary komunistycznej bezpieki pochowane w bezimiennych grobach na warszawskich Powązkach: kpt. Stanisława Łukasika ps. „Ryś”, por. Edmunda Bukowskiego „Edmunda” i Eugeniusza Smolińskiego „Kazimierza Staniszewskiego”. Szczątki znajdowały się w różnych jamach grobowych na terenie kwatery na Łączce.

Ekshumacje w kwaterze na Łączce odbywają się w ramach ogólnopolskiego projektu badawczego „Poszukiwania nieznanych miejsc pochówku ofiar terroru komunistycznego z lat 1944-1956”.

Badania prowadzone były w tym miejscu w lipcu i sierpniu pod nadzorem IPN, a sfinansowane przez Radę Ochrony Pamięci Walk i Męczeństwa.

Do tej pory ekshumowano 109 ciał. Kolejny etap prac zaplanowano na marzec przyszłego roku. Zostanie otwarta reszta kwatery „Ł”, wszystkie te miejsca, gdzie badanie georadarowe wykazuje, że mogą znajdować się tam ciała. Na Łączce pochowano blisko 248 żołnierzy, ofiar komunistycznego terroru. Głównie były to osoby rozstrzeliwane w więzieniu mokotowskim. Wśród pomordowanych mogą spoczywać wybitni żołnierze: mjr Zygmunt Szendzielarz „Łupaszka”, płk Hieronim Dekutowski „Zapora”, a także rtm. Witold Pilecki i gen. August Fieldorf „Nil”.

Anna Ambroziak