Studenci w walce o wolną Polskę
Poniedziałek, 19 listopada 2012 (15:16)Blisko sto dokumentów i zdjęć można zobaczyć na wystawie „Przyczółek wolności. Niezależne Zrzeszenie Studentów w Rzeszowie 1980-1989”, którą dzisiaj otwarto w holu Urzędu Marszałkowskiego w Rzeszowie.
Ekspozycja przygotowana przez Oddział IPN w Rzeszowie poświęcona jest ludziom, którzy tworzyli Niezależne Zrzeszenie Studentów na rzeszowskich uczelniach wyższych.
Zebrane materiały archiwalne przedstawiają początki NZS, najważniejsze wydarzenia w okresie jego legalnej działalności, fazę działalności konspiracyjnej, strajkowej i reaktywację struktur pod koniec lat 80.
Jak powiedziała w rozmowie z NaszymDziennikiem.pl Małgorzata Gliwa, historyk IPN w Rzeszowie i autorka wystawy, ekspozycja obejmuje okres istnienia NZS, począwszy od 1980 r., czyli od powołania organizacji i jej legalnego okresu funkcjonowania poprzez okres stanu wojennego, kiedy NZS działał w podziemiu i w zasadzie ograniczał się do wydawania niezależnych tytułów.
Ponadto przypomina akcje organizowane przez NSZZ „Solidarność”, w których uczestniczyli studenci z NZS.
– Przykładem takiej akcji był 13 maja 1982 r. oraz świetlisty symbol „Solidarności” i Polski Walczącej umieszczony na frontowej ścianie budynku akademika Politechniki Rzeszowskiej– opisuje Małgorzata Gliwa.
Kolejnym okresem, do jakiego odnosi się wystawa IPN, są internowania, a więc represje, jakie spadły również na niezależnych działaczy studenckich. Chronologiczny układ ekspozycji zamyka okres przełomu - rok 1989 i odrodzenie się struktur studenckiego ruchu, wybory czerwcowe i kolejną legalizację NZS. Na wystawie są pokazani przywódcy NZS, pierwsze dokumenty, a także pierwsze pisma niezależnej prasy studenckiej. Przejawem współpracy NZS z NSZZ „Solidarność” było poparcie studentów dla strajkujących w byłej siedzibie Wojewódzkiej Rady Związków Zawodowych w styczniu 1981 roku.
– To właśnie studenci zorganizowali akcję informacyjną, ponadto zorganizowali nagłośnienie w budynku, w którym odbywał się słynny już strajk chłopski – przypomina Gliwa.
Jeden z paneli pokazuje też aspekt pamięci o wydarzeniach z historii Polski przemilczanych czy wręcz zakłamywanych w PRL, jak zbrodnia katyńska.
– W kwietniu 1980 r. rzeszowscy studenci wydali specjalny numer poświęcony zbrodni katyńskiej, organizowali Msze św. okolicznościowe, a 11 listopada 1980 r. jako pierwsi zorganizowali na rzeszowskim Rynku manifestację patriotyczną – przypomina Małgorzata Gliwa.
Przez pryzmat dokumentów, także dokumentów SB znajdujących się w zasobach IPN, wspomnień studentów, notatek ze spotkań czy narad, zdjęć, legitymacji strajkowych, ekspozycja ukazuje m.in. represyjną politykę władz komunistycznych wobec działaczy NZS w okresie stanu wojennego oraz konspiracyjną działalność zrzeszenia po 13 grudnia 1981 roku. Studenci działalności nie ograniczali jedynie do regionu, ale angażowali się także w ogólnopolskie akcje.
W Rzeszowie, podobnie jak w innych większych ośrodkach akademickich, powołali do życia struktury Studenckiego Komitetu Obrony Więzionych za Przekonania.
– Komitet zajmował się gromadzeniem informacji na temat represji, jakie spotykały różnych ludzi właśnie za przekonania polityczne. Studenci zrzeszeni w tym komitecie wydawali ulotki, plakaty, a w marcu 1981 r. na WSP powstało Centrum Informacji Akademickiej, gdzie za pomocą teleksu, najpierw jednego, potem kilku, studenci gromadzili informacje z zakładów pracy z całego kraju na temat panującej sytuacji, strajków, rozruchów, represji i przekazywali je dalej – relacjonuje Gliwa.
Ekspozycja IPN w holu Urzędu Marszałkowskiego w Rzeszowie będzie prezentowana do końca listopada.
Mariusz Kamieniecki