Świadkowie i propagatorzy historii
Czwartek, 8 listopada 2012 (20:17)W Filharmonii Podkarpackiej im. Artura Malawskiego w Rzeszowie podczas uroczystej gali wręczono nagrody „Świadek Historii”. Wyróżnienie to od kilku lat jest przyznawane w poszczególnych oddziałach Instytutu Pamięci Narodowej osobom wybitnie zasłużonym dla upamiętniania historii Narodu Polskiego oraz wspierającym działania edukacyjne Instytutu na terenie kraju.
Laureatów nagrody „Świadek Historii” wyłania kapituła, której przewodniczy prezes IPN. Nagroda dla tych, którym na sercu leży budowanie szacunku dla narodowej przeszłości, zostanie wręczona w Rzeszowie po raz pierwszy. Laureatami I edycji wyróżnienia „Świadek Historii” zostali: ks. abp Ignacy Tokarczuk, ks. Tadeusz Pater, prof. Janina Marciak-Kozłowska, Stanisław Szpunar, Mirosław Majkowski oraz Franciszek Batory. W uroczystej gali nie brał udziału arcybiskup senior, który nagrodę odebrał 3 września br. w Pałacu Arcybiskupim w Przemyślu.
W rozmowie z NaszymDziennikiem.pl dr Mariusz Krzysztofiński, historyk rzeszowskiego Oddziału IPN, autor książki – rozmów z ks. abp. Ignacym Tokarczukiem pt. „Nie można zdradzić Ewangelii”, podkreśla, że arcybiskup senior to osoba niezwykle zasłużona dla upamiętnienia historii Narodu Polskiego.
– Jako ordynariusz przemyski od 1966 r. ks. abp Tokarczuk upominał się o prawa katolików w PRL. Na dobrą sprawę trudno znaleźć środowisko opozycyjne, które z księdzem arcybiskupem przed 1980 r. nie współpracowałoby czy też nie konsultowało się, szukając mądrych rad, którego przedstawiciele nie przyjeżdżaliby do Przemyśla. Zresztą każde takie spotkanie dodawało siły i nie ma co ukrywać, także nobilitowało – podkreśla dr Krzysztofiński.
Wśród tych, którzy zasięgali rad hierarchy, były m.in. środowisko lubelskich „Spotkań”, działacze NSZZ „Solidarność”, Duszpasterstwa Rolników, działacze Komitetu Obrony Robotników czy chociażby Ruch Obrony Praw Człowieka i Obywatela.
Ks. abp Tokarczuk doprowadził do wydania kilku książek w drugim obiegu, ponadto własnym sumptem ufundował tablice pamiątkowe, m.in. tablicę poświęconą ks. Stanisławowi Franklowi w sanktuarium Bolesnej Królowej Polski w Kałkowie-Godowie.
– Ważną rolę w posłudze księdza arcybiskupa zajmowała pamięć o Kresach II Rzeczypospolitej, a w szczególności o Zbarażu i Lwowie, który zresztą jest jego ukochanym miastem. Warto też pamiętać, że ks. abp Tokarczuk ufundował tablicę upamiętniającą mężczyzn zamordowanych przez OUN-UPA w lutym 1944 r. w Łubiankach Wyższych, angażował się także w proces ratowania cerkwi greckokatolickich w Polsce – przypomina historyk IPN.
Nie sposób pominąć, że ks. abp Tokarczuk wspierał materialnie i duchowo funkcjonowanie tzw. Kultury Niezależnej, angażował się też w tworzenie filii Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego w Stalowej Woli.
W uznaniu zasług dla Ojczyzny, za działalność na rzecz przemian demokratycznych i wolnej Polski 3 maja 2006 r. ks. abp Ignacy Tokarczuk został odznaczony przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Orderem Orła Białego. Ks. abp Tokarczuk był i wciąż pozostaje wielkim autorytetem, a mimo sędziwego wieku jest osobą aktywną.
Kolejne nagrody „Świadka Historii” odebrali w Rzeszowie salezjanin ks. Tadeusz Pater - Kresowianin, który urodził się w 1933 r. w Rumnie k. Lwowa. Cudem uszedł z życiem, kiedy w 1944 r. nacjonaliści ukraińscy OUN-UPA zamordowali tam 40 Polaków. Podejmuje starania o upamiętnienie tego bolesnego wydarzenia. Jest autorem wielu publikacji poświęconych tematyce kresowej, m.in. historii swojej rodzinnej miejscowości: „Oczyma i sercem. Wieś Rumno w latach 1939-1945”, „Listy o Kresach południowo-wschodnich”, „Rumno w województwie lwowskim. Księga rodzin polskich w latach 1910-1945”. Ks. Pater jest także propagatorem wiedzy o dawnych Kresach Rzeczypospolitej oraz organizatorem pielgrzymek rocznicowych i edukacyjnych na Kresy.
Prof. Janina Marciak-Kozłowska - pochodzi z okolic Jarosławia i mimo iż mieszka w Warszawie, to od lat działa na rzecz upamiętniania bohaterów narodowych, a także wydarzeń z zakresu martyrologii Narodu Polskiego z lat 1939-1956. Jest inicjatorką kilkunastu tablic na budynkach szkolnych przypominających m.in. Golgotę Wschodu i zesłańców na Syberię, zbrodnię katyńską, żołnierzy ZWZ-AK a także mieszkańców polskich wiosek pacyfikowanych przez Niemców.
Stanisław Szpunar - propagator historii, jeden z pierwszych więźniów KL Auschwitz, gdzie przebywał do 1945 r. (numer obozowy 133). Stanisław Szpunar był świadkiem aktu odwagi św. o. Maksymiliana Kolbego, który poświęcił swoje życie, ratując Franciszka Gajowniczka.
Mirosław Majkowski - założyciel i prezes znanego także zagranicą Przemyskiego Stowarzyszenia Rekonstrukcji Historycznej „X Dowództwa Okręgu Korpusu”, które organizuje widowiska historyczno-teatralne na terenie Podkarpacia, gromadząc tysiące widzów. M.in. „Operacji Barbarossa - bitwa o Przemyśl” czy chociażby widowiska historyczno-teatralnego „Na nieludzką ziemię...”, które było częścią obchodów 70. rocznicy deportacji Polaków w głąb ZSRS. Stowarzyszenie, któremu przewodzi Mirosław Majkowski, realizuje własny program edukacyjny „Z historią do szkół”, ponadto organizuje imprezy cykliczne w Przemyślu, np. „Marsz Rotmistrza Witolda Pileckiego” czy obchody „Narodowego Dnia Żołnierzy Wyklętych”.
Franciszek Batory brat Józefa Batorego, jednego z siedmiu przywódców IV Zarządu Głównego Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość” zamordowanych w 1951 r. w więzieniu na warszawskim Mokotowie, który w latach 1953-1955 był inwigilowany, a następnie wcielony do zasadniczej służby wojskowej i skierowany do pracy w kopalni węgla kamiennego w Dąbrowie Górniczej. Od wielu lat pielęgnuje pamięć o żołnierzach wyklętych, propagując „żywe” lekcje historii w podkarpackich szkołach.
Mariusz Kamieniecki