Młodemu pokoleniu Polaków

Wtorek, 6 listopada 2012 (14:27)

Archiwum Akt Nowych wzbogaciło się o materiały archiwalne dotyczące Szarych Szeregów oraz wchodzącej w ich skład organizacji „Zawisza”, która była służbą pomocniczą w okresie Powstania Warszawskiego. Te i wiele innych bezcennych dokumentów przekazał uczestnik Powstania Warszawskiego Zygmunt Głuszek, znany po wojnie dziennikarz i publicysta sportowy.

Uroczystość przekazania archiwaliów odbyła się dzisiaj w Izbie Pamięci Pułkownika Ryszarda Kuklińskiego na Starym Mieście w Warszawie. Wśród materiałów, które wzbogaciły Archiwum Akt Nowych są m.in. np. rozkazy „Pasieki” -  Kwatery Głównej Szarych Szeregów, ankiety członków Szarych Szeregów, instrukcje szkoleniowe dotyczące „Zawiszy” - szczebel najmłodszych harcerzy w wieku 11-15 lat, którzy nie podlegali poborowi, a także materiały szkoleniowe „Bojowych Szkół”, które tworzyli z kolei szesnasto- oraz osiemnastoletni chłopcy odpowiedzialni za mały sabotaż.

Nie brakuje również prasy konspiracyjnej, wydawnictw książkowych, które pochodzą z konspiracyjnej wojskowej drukarni Armii Krajowej, a także relacji harcerzy z okresu konspiracji i Powstania Warszawskiego czy materiałów Stowarzyszenia Szarych Szeregów.

Archiwum wojenne Zygmunta Głuszka po upadku Powstania Warszawskiego przetrwało w specjalnie skonstruowanej skrytce w jego domu na Grochowie, a po wojnie stało się zalążkiem kolejnych zbiorów. Stąd wśród zgromadzonych zbiorów nie brakuje prasy i opracowań także z okresu tzw. drugiej konspiracji.

Zygmunt Głuszek - dowódca poczty harcerskiej w czasie Powstania Warszawskiego, najmłodszy podharcmistrz Szarych Szeregów, autor publikacji o Powstaniu Warszawskim, w tym również monografii „Zawiszy” - najmłodszej formacji Szarych Szeregów zatytułowanej „Hej chłopcy…”, zbierał te materiały przez wiele lat.

- Gromadziłem je całymi latami, teraz uznałem, że przyszedł czas, aby przekazać zbiór, żeby ta cała moja praca nie poszła na marne – podkreśla w rozmowie z NaszymDziennikiem.pl Zygmunt Głuszek.

Po wojnie w latach 60. i 70. jako dziennikarz i sprawozdawca sportowy wyjeżdżał na zawody za granicę. Miał więc okazję spotykać się dawnymi harcerzami i żołnierzami Armii Krajowej, co z kolei pozwoliło mu na zebranie kolejnych pamiątek i relacji świadków powstańczych zmagań, które niepostrzeżenie przewoził do Polski.

W ten sposób zdobył np. relacje prezydentów na uchodźstwie: Edwarda Raczyńskiego, Kazimierza Sabata i Ryszarda Kaczorowskiego.

Dzięki kontaktom zagranicznym archiwum Zygmunta Głuszka wzbogaciło się także o dokumenty batalionów harcerskich „Zośka” i „Parasol”, a od ostatniego premiera rządu RP na uchodźstwie Edwarda Franciszka Szczepanika otrzymał materiały ze zjazdów harcerskich organizowanych w czasie wojny przez Związek Harcerstwa Polskiego na uchodźstwie.

Jak podkreśla, zanim zdecydował się na przekazanie dokumentów do Archiwum Akt Nowych dokładnie zapoznał się z różnymi archiwami, w tym również z archiwum harcerskim Szarych Szeregów.

- W grę wchodziło Archiwum Miasta Stołecznego Warszawy, Muzeum Historyczne Miasta Stołecznego Warszawy oraz Archiwum Akt Nowych, które właśnie wybrałem na depozytariusza tych dokumentów – dodaje właściciel zbioru.

Przyznaje, że zdecydowana większość dokumentów trafiła już do Archiwum Akt Nowych, ale nie wszystkie.

- Jeśli zdrowie pozwoli, będę chciał jeszcze coś dopisać do moich już wydanych wspomnień. Może się uda wznowić książkę „Hej chłopcy”… - zastanawia się Zygmunt Głuszek.

Ostatecznie cały zbiór znajdzie się w Archiwum Akt Nowych. – W żadnym wypadku nie chcę występować w roli bohatera, ale pragnę, aby te dokumenty pomagały innym w sięganiu i odkrywaniu historii, poznaniu faktów, jakie towarzyszyły walce z Niemcami podczas Powstania Warszawskiego, ale także konspiracji powojennej – wyznaje Zygmunt Głuszek.

Część dokumentów zgromadzonych przez Zygmunta Głuszka i przekazanych Archiwum Akt Nowych będzie eksponowana w Izbie Pamięci Pułkownika Ryszarda Kuklińskiego na Starym Mieście w Warszawie. 

Mariusz Kamieniecki