Gierek wasal wobec ZSRS

Środa, 10 czerwca 2015 (21:22)

Spotkanie historyków zorganizował rzeszowski oddział IPN oraz Instytut Historii Państwowej Wyższej Szkoły Wschodnioeuropejskiej w Przemyślu. Impulsem jest 40. rocznica wprowadzenia reformy administracyjnej w PRL, zaś celem prezentacja wyników badań poświęconych schyłkowemu okresowi PRL oraz próba oceny ówczesnej władzy, a zwłaszcza – jeszcze do niedawna mitologizowanej tzw. epoki Gierka oraz jej wpływ na erozję całego systemu komunistycznego w Polsce.

Rządy Edwarda Gierka w niektórych środowiskach wciąż kojarzą się jako okres względnego „dobrobytu” i rozwoju gospodarczego kraju. To jednak ocena bardzo subiektywna, bo jak podkreślają historycy, ekipa Gierka owszem próbowała wprowadzić elementy dialogu ze społeczeństwem, ale tylko na poziomie konsumpcyjnym. Chodziło o zabezpieczenie pewnego minimum socjalnego, co miało ograniczyć niezadowolenie społeczeństwa zwłaszcza po krwawych rządach Władysława Gomułki.

Jak podkreślają uczestnicy konferencji, dokumenty i historiografia tamtego okresu próbowały przedstawić Gierka nawet jako męża stanu, który w przeciwieństwie do swojego siermiężnego poprzednika próbował nawiązać stosunki z zachodem, a jego sposób bycia miał budzić zaufanie. Tymczasem badania współczesnych historyków nie pozostawiają złudzeń. Wskazują, że ten wizerunek Gierka był jedynie efektem czegoś, co dziś określamy mianem zabiegów socjotechnicznych i zasłoną dymną człowieka, który w relacjach ze Związkiem Radzieckim nie tylko nie miał nic do powiedzenia, ale był nawet bardziej uległy od Gomułki, a jego działania miały na celu zacieśnianie stosunków i całkowitego uzależnienia się od Moskwy.

Jak podkreśla prof. Jan Żaryn, historyk, wykładowca Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego, apogeum uzależniania się od ZSRS były zmiany w Konstytucji PRL, gdzie pojawił się zapis o przyjaźni i współpracy ze wschodnim sąsiadem.

– Poprawki do Konstytucji z inicjatywy Biura Politycznego KC PZPR i samego I sekretarza Edwarda Gierka, które uchwalił Sejm w 1976 r., zabezpieczały nie interesy ówczesnej Polski, ale interesy władz sowieckich na terenie Polski – ocenia prof. Jan Żaryn.

Istotnym elementem zwłaszcza drugiej połowy dekady rządów Gierka była także cezura, nasilające się działania SB wobec opozycji oraz pogłębiający się kryzys społeczno-gospodarczy państwa, których nie zdołała przykryć nawet zakrojona na szeroką skalę komunistyczna propaganda. Nic zatem dziwnego, że opozycja coraz bardziej dochodziła do głosu, fala niezadowolenia społecznego rosła, a jej kulminacja nastąpiła w sierpniu 1980 r.

Konferencja „PRL na pochylni 1975-1980”, w której bierze udział szereg naukowców, historyków, badaczy współczesnych dziejów Polski, gdzie podejmowane są różne aspekty życia politycznego, społecznego i gospodarczego w drugiej połowie dekady Gierka zarówno w skali całego kraju, ale także w wymiarze regionalnym oraz ocena polityki państw zachodnich wobec ówczesnych władz Polski potrwa do piątku. 

Mariusz Kamieniecki