Betania po drugiej stronie Jordanu
Niedziela, 11 stycznia 2026 (08:45)W Al-Maghtas w Jordanii wykopaliska archeologiczne ukazały pozostałości kościołów, kaplic, grot pustelników oraz baptysterium, jako miejsca kultu związane z chrztem Jezusa. Naukowcy wskazują, że jest to „Betania po drugiej stronie Jordanu”, o której mówi Biblia.
W 2015 r. obszar ten został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Do Al-Maghtas pielgrzymowali trzej Papieże: Jan Paweł II, Benedykt XVI oraz Franciszek.
Relacje biblijne
W Ewangelii św. Jana jest mowa o tym, że Jan Chrzciciel chrzcił za Jordanem: „Działo się to w Betanii, po drugiej stronie Jordanu, gdzie Jan udzielał chrztu” (J 1,28). Czytamy także, że: „I powtórnie [Jezus] udał się
za Jordan, na miejsce, gdzie Jan poprzednio udzielał chrztu, i tam przebywał” (J 10,40).
„Betania po drugiej stronie Jordanu” to nie jest Betania
w pobliżu Góry Oliwnej, gdzie często bywał Jezus, lecz inna Betania. Orygenes (III w.), Jan Chryzostom (IV w.) oraz chrześcijanie w tamtym czasie podkreślali, że „Betania
po drugiej stronie Jordanu” to lokalizacja znana wówczas pod nazwą „Bethabara”. Nazwa ta występuje m.in.
w niektórych manuskryptach Ewangelii św. Jana, które mówią właśnie o „Betanii po drugiej stronie Jordanu”
(J 1,28), oraz na mapie z Madaby z VI w., która w ten sposób oznacza miejsce chrztu Jezusa. Obecnie to miejsce jest znane jako Al-Maghtas, co w języku arabskim oznacza „chrzest” lub „zanurzenie”.
Świadectwa archeologiczne
Do początku IV w. chrześcijaństwo było często prześladowane w Cesarstwie Rzymskim i nie była
możliwa budowa świątyń. Niemniej jednak chrześcijanie
z pierwszych wieków przekazywali pamięć o miejscach związanych z życiem Jezusa z pokolenie na pokolenie.
Na przełomie V i VI w. cesarz bizantyński Anastazy I Dicorus wybudował pierwszą świątynię poświęconą Janowi Chrzcicielowi na miejscu znanym obecnie jako Al-Maghtas. Ten kościół uległ zniszczeniu wskutek powodzi i trzęsień ziemi. Świątynia była odbudowywana kilkukrotnie,
ale prawdopodobnie już w VII/VIII w. pozostały z niej
tylko ruiny.
O tym kościele pisał jeden z pielgrzymów, znany
jako Teodozjusz (530 r.): „5 mil na północ od Morza Martwego, w miejscu, gdzie Pan został ochrzczony,
stoi pojedyncza kolumna, a na kolumnie umocowany
jest żelazny krzyż; tam też znajduje się kościół św. Jana Chrzciciela, który zbudował cesarz Anastazy. Kościół ten jest bardzo wysoki, wzniesiony nad dużymi komorami
z powodu wylewów rzeki Jordan”.
W tym miejscu została wzniesiona także bazylika Świętej Trójcy. Tytuł kościoła nawiązuje do tego, że podczas chrztu Jezusa objawiła się Trójca Święta: Bóg Ojciec, który mówił z nieba, oraz Duch Święty w postaci gołębicy nad Jezusem. Wykopaliska archeologiczne wskazują, że był to duży kościół mający przynajmniej 27 m długości i ponad 15 m szerokości, jednak niewiele pozostało obecnie
z tej bazyliki.
Oprócz tych kościołów archeologowie wskazują także
na dolną bazylikę, groty pustelników, kaplicę, mozaiki, marmurowe posadzki oraz na ogromne baptysterium
w formie krzyża. Wszystko wybudowano blisko siebie
w miejscu znanym obecnie jako „Betania po drugiej
stronie Jordanu” Al-Maghtas.
Obok Al-Maghtas wykopaliska archeologiczne wskazały również na wzgórze Tell al-Kharrar, znane jako Wzgórze Eliasza (Jabal Mar Elias), miejsce związane właśnie
z prorokiem Eliaszem. W okresie bizantyjskim, prawdopodobnie w V w., wzniesiono tu klasztor
ku jego pamięci.
UNESCO: Wyjątkowa wartość dla ludzkości
W 2015 r. obszar „Betanii po drugiej stronie Jordanu”
(Al-Maghtas), obejmujący również Tell al-Kharrar,
został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO. Na oficjalnej stronie organizacji czytamy: „»Betania po drugiej stronie Jordanu« ma ogromne znaczenie religijne dla większości wyznań chrześcijańskich, które uznały to miejsce za lokalizację, w której Jezus z Nazaretu został ochrzczony przez Jana Chrzciciela. To odniesienie zachęcało pokolenia mnichów, pustelników, pielgrzymów i kapłanów do osiedlania się w tym miejscu i odwiedzania go, pozostawiając świadectwa swojej pobożności i religijności, datowane od IV do XV w.”.
Papieże w „Betanii za Jordanem”
Pierwszym Papieżem, który nawiedził Al-Maghtas był
Jan Paweł II, który przybył tu podczas Jubileuszu Roku 2000. Papież Benedykt XVI odwiedził to miejsce w 2009 r.
i zainaugurował budowę kościoła upamiętniającego
chrzest Jezusa w Jordanie. W 2014 r. Papież Franciszek nawiedził to miejsce i spotkał się tu z uchodźcami
z Syrii i Iraku, a także z chorymi dziećmi i osobami niepełnosprawnymi, którzy znaleźli schronienie w Jordanii.
Nowy kościół Chrztu Pańskiego został uroczyście poświęcony w styczniu 2025 r. W imieniu Papieża Franciszka uroczystości przewodniczył watykański sekretarz stanu, ks. kard. Pietro Parolin. Obecnie
jest to największy kościół katolicki na terenie Jordanii.