Kwesty na cmentarzach
Środa, 1 listopada 2017 (19:20)W ewidencji podkarpackiego konserwatora zabytków figuruje ok. 1250 nekropolii, z czego ponad dwieście podlega ochronie prawnej. Szczególnie te starsze kryją w sobie wielkie bogactwo historii, stanowiąc zarazem przykłady sztuki cmentarnej, która wymaga renowacji. Stąd też w uroczystość Wszystkich Świętych na wielu nekropoliach odbywają się kwesty.
Jedną z najstarszych, pozamiejskich nekropolii w Europie jest Stary Cmentarz w Jarosławiu. Jarosławska nekropolia została utworzona na mocy dekretu cesarza Franciszka Józefa II w 1784 r. Jest starsza o dwa lata od cmentarza Łyczakowskiego we Lwowie, o sześć od warszawskich Powązek i o dziewięć lat od cmentarza Rakowickiego w Krakowie. Na jarosławskiej nekropolii spoczywają osoby zasłużone dla miasta, regionu i dla Polski: bohaterowie powstań z 1831 i 1863 r., duchowni czy ludzie kultury. Wśród nich bohater narodowy, jeden z dowódców Powstania Styczniowego płk Leon Czechowski.
Nekropolia jest także bogactwem bezcennych, zabytkowych nagrobków o bardzo ciekawej formie i dużych walorach artystycznych. Do najstarszych należy figuralny nagrobek z 1840 r. nad mogiłą Stanisława Kamieńskiego ukazujący wspartą na krzyżu płaczącą kobietę w antycznych szatach, w otoczeniu trojga dzieci opłakujących śmierć męża i ojca. Kolejnym równie pięknym, co starym jest nagrobek zmarłej w 1828 r. Brygidy z Jaśkiewiczów Modrzejowskiej. Autorem dzieła, które ukazuje antyczny obraz śmierci, jest żyjący na przełomie XVIII i XIX wieku lwowski rzeźbiarz Anton Schimser. To tylko nieliczne przykłady bogactwa sztuki cmentarnej jarosławskiej nekropolii, które podobnie jak wiele innych są sukcesywnie odnawiane dzięki ofiarom zebranym podczas corocznych kwest.
W tym roku kwesta przed bramą główną Starego Cmentarza w Jarosławiu odbywa się po raz 25. Po raz pierwszy odbyła się w 1992 r. i od początku prowadzona jest przez nauczycieli i uczniów Zespołu Szkół Ogólnokształcących im. Książąt Czartoryskich w Jarosławiu, których w tym szlachetnym przedsięwzięciu wspiera wiele osób – wolontariusze, instytucje i organizacje społeczne, kwestują też politycy, samorządowcy i ludzie związani z lokalną kulturą. Zebrane pieniądze, uzupełnione środkami z budżetu miasta, służą ratowaniu kolejnych zabytkowych nagrobków. Tylko przez ostatnie lata udało się uratować 37 obiektów na starym, ale także na nowym cmentarzu. Część środków zebranych podczas tegorocznej kwesty zostanie przeznaczona na odnowienie polskiego cmentarza w Jaworowie na Ukrainie.
Podobne kwesty na ratowanie zabytkowych nekropolii odbywają się w wielu podkarpackich miastach. Już po raz dziewiąty akcja zbierania pieniędzy na rzecz ratowania zabytków odbywa się w Jaśle. Dotychczas na tamtejszym cmentarzu odrestaurowano osiem pomników.
Kwesta na ratowanie zabytków odbywa się także na przemyskich cmentarzach: Głównym oraz Zasańskim. Ofiary zebrane podczas akcji organizowanej przez Towarzystwo Przyjaciół Przemyśla i Regionu przeznaczone zostaną m.in. na prace konserwatorskie dwóch nagrobków rodziny Majerskich: Ferdynanda Majerskiego (1832-1921), artysty rzeźbiarza, oraz jego syna Stanisława (1872-1926), inżyniera architekta.
Kwesty odbywają się również w Rzeszowie, gdzie po raz 15. Stowarzyszenie Opieki nad Starym Cmentarzem zbiera fundusze na renowację zabytkowej nekropolii przy ul. Targowej. W ubiegłych latach udało się odnowić blisko 170 zabytkowych pomników spośród ponad sześciuset istniejących.
Mariusz Kamieniecki