Dla powstańców ważna była wierność ideałom i wartościom
Poniedziałek, 31 lipca 2017 (21:22)Z Katarzyną Gajdą-Bator z Instytutu Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie rozmawia Mariusz Kamieniecki
W 73. rocznicę wybuchu Powstania Warszawskiego rzeszowski Oddział IPN organizuje warsztaty edukacyjne poświęcone temu wydarzeniu. Jaki jest cel tej akcji edukacyjnej i do kogo jest ona adresowana?
– Warsztaty edukacyjne poświęcone 73. rocznicy wybuchu Powstania Warszawskiego są skierowane przede wszystkim do młodzieży, ale również do dzieci. Zajęcia podzieliliśmy na dwie części. Pierwsza, która odbędzie się w godz. od 9.00 do 13.00 w siedzibie IPN przy ul. Szopena 23 w Rzeszowie jest skierowana do dzieci i młodzieży w wieku szkolnym, między 6. a 13. rokiem życia. Zainauguruje ją wykład – pogadanka historyka rzeszowskiego Oddziału IPN poświęcona uczestnictwu – właśnie dzieci i młodzieży – w tym zrywie narodowo-wyzwoleńczym sprzed 73 lat oraz symbolom narodowym.
Następnie ta pogadanka przerodzi się w zajęcia warsztatowe związane z pracą na źródłach historycznych z tamtego czasu. Ich efektem ma być projekt graficzny przygotowany na podstawie wysłuchanego wykładu. Wszyscy uczestnicy zajęć dla dzieci i młodzieży otrzymają nagrody. Natomiast druga część warsztatów, która rozpocznie się o godz. 14.00 także w siedzibie rzeszowskiego IPN, adresowana jest do osób powyżej 16. roku życia. Dla tej grupy zaplanowaliśmy pokazy filmowe z cyklu „Miniatury powstańcze”. Będą to relacje „świadków historii” – uczestników wydarzeń sprzed 73 lat.
Ponadto będziemy też uczestniczyć w Godzinie „W” podczas obchodów miejskich, gdzie odbędzie się Apel Poległych i złożenie kwiatów pod pomnikiem Pamięci Armii Krajowej Podokręgu Rzeszów. O godz. 18.00 podczas Mszy św. w kościele pw. Świętego Krzyża w Rzeszowie będziemy – wspólnie z przedstawicielami władz i mieszkańcami Rzeszowa – modlić się w intencji poległych i pomordowanych powstańców oraz ludności cywilnej Warszawy. Po Eucharystii planowane jest wspólne śpiewanie pieśni patriotycznych – powstańczych. Rzeszowskie obchody rocznicowe odbędą się pod Honorowym Patronatem Związku Powstańców Warszawskich.
Czym jest inicjatywa „Notatki z Powstania Warszawskiego”?
„Notatki z Powstania Warszawskiego” to wspólne przedsięwzięcie naszego oddziału IPN oraz Polskiego Radia Rzeszów. Od dzisiaj przez 63 kolejne dni (do 3 października br.), od poniedziałku do soboty, o godz. 8.40 z powtórką o godz. 17.05 oraz w niedzielę o godz. 9.05 z powtórką o godz. 17.05 na antenie rzeszowskiej rozgłośni będą emitowane relacje z kolejnych dni Powstania Warszawskiego. To kalendarium powstańcze przygotowane w formie literackiej opowieści ma przypomnieć młodemu pokoleniu postaci bohaterów, zdarzenia i miejsca, w których rozgrywały się wydarzenia z 1944 r. opisujące również to, co działo się w przeddzień zrywu narodowego i dwa dni po jego zakończeniu.
Proszę powiedzieć, jakie zainteresowanie towarzyszy warsztatom edukacyjnym przygotowanym przez rzeszowski Oddział IPN?
–Chętnych do wzięcia udziału w zajęciach edukacyjnych jest dużo. Już wcześniej można było zgłaszać zarówno grupy zorganizowane, jak też osoby indywidualne. O tym, że zainteresowanie tą formą zajęć edukacyjnych jest spore, najlepiej świadczy fakt, że jeszcze dzisiaj otrzymywaliśmy zgłoszenia. Jest jeszcze kilka wolnych miejsc, dlatego wszystkich chętnych prosimy o kontakt nr. tel. (17) 86 06 054.
Rocznica to także czas wyrażania wdzięczności. Jak każdy z nas może podziękować powstańcom warszawskim – bohaterom polskiej wolności?
– Przede wszystkim ważna jest pamięć i przekazywanie tej historii przyszłym pokoleniom. Powstańcy powoli odchodzą od nas, bo takie są koleje życia, ale ich duch, ich dokonania i odwaga oraz umiłowanie Ojczyzny pozostają jako świadectwo i zadanie, które mamy obowiązek zachowywać i nieść ku przyszłości. Wszystko po to, aby pamięć tego bohaterskiego zrywu została w Narodzie na zawsze.
To jest ważny element naszej narodowej tożsamości. Póki, co – tu i teraz 1 sierpnia, kiedy o godz. 17.00, w Godzinie „W” zawyją syreny, zatrzymajmy się na chwilę i pomyślmy o tych, dzięki którym możemy dziś żyć w wolnej Polsce. Zapraszamy też do udziału we wcześniej wspomnianych uroczystościach organizowanych jutro w Rzeszowie, ale także w innych miejscach Podkarpacia i Polski. Włączenie się w jakikolwiek sposób w te wydarzenia będzie wyrazem hołdu oddanego tym, którzy złożyli swoje życie w ofierze na ołtarzu Ojczyzny. W wielu wypadkach była to także ofiara młodości, bo na ogół byli to bardzo młodzi ludzie, którzy mieli swoje życiowe plany, ambicje, często były to też dzieci, którym błogi czas dorastania brutalnie przerwała wojenna pożoga. Jakikolwiek sposób przypominania, upamiętniania tych wydarzeń i bohaterów wybierzemy, będzie on ważny i potrzebny.
Dlaczego przypominanie powstańczego zrywu i Godziny „W” jest tak istotne?
– Nie ma dobrej przyszłości bez pamięci czy odniesień do przeszłości. Pamięć o przeszłości scala naród w sensie ogólnym i lokalnym. Weźmy chociażby woj. podkarpackie, okręg rzeszowski, gdzie wybuch Powstania Warszawskiego był tak naprawdę częścią walki organizowanej przez Armię Krajową w ramach Akcji „Burza”, której plan został opracowany przez Komendę Główną AK i rząd emigracyjny w Londynie w drugiej połowie 1943 r. i stanowił alternatywę dla planu powszechnego powstania przeciwko Niemcom, przewidywanego na wypadek ogólnego rozkładu armii niemieckiej.
Jako pierwsi akcję „Burza” rozpoczęli w styczniu 1944 r. żołnierze AK na Wołyniu, dalej „Burza” przetoczyła się przez Wileńszczyznę, Białostockie, Lwowskie, Lubelskie, a także przez teren Rzeszowskiego Inspektoratu Rejonowego AK obejmującego trzy obwody: rzeszowski, kolbuszowski i dębicki. Akcja „Burza” miała obronić ludność polską przed wycofującymi się oddziałami niemieckimi oraz zamanifestować dążenia Polaków do niepodległości, a także przywrócić na terenach wyzwolonych spod okupacji hitlerowskiej polską administrację i uchronić przed kolejną okupacją, tym razem sowiecką.
Dlatego przypominanie o historii i tych, którzy ją tworzyli, jest ogromnie ważne. Dzisiaj mamy wolność i nikt nie zabrania nam mówić otwarcie o historii i o uczuciach patriotycznych, które w PRL-u były tłamszone, a patrioci prześladowani.
Czy młodzież powstańcza może być również wzorem, autorytetem dla dzisiejszego młodego pokolenia Polaków?
– Z całą pewnością tak. Młodzież powstańcza – choć ich walka nie zakończyła się militarnym sukcesem, to z całą pewnością okazała się moralnym zwycięstwem. Dla nich ważna była wierność ideałom i wartościom, takim jak miłość i oddanie Ojczyźnie, w obronie których walczyli i często oddawali swe młode życie. To byli ludzie, których cechowały odwaga, miłość i oddanie Ojczyźnie. Te wartości są istotne również dla nas współcześnie żyjących.
Zresztą są to cechy, którymi powinien odznaczać się każdy Polak – także w czasach pokoju. Ojczyźnie można służyć na różny sposób. Dziś patriotyzm już nie wymaga krwi, ale wierności Polsce w małych sprawach i sumiennego wykonywania codziennych obowiązków – każdy według swojego stanu i zawodu. Coraz więcej powstaje klas o charakterze wojskowym czy militarnym, a liczba chętnych świadczy, że wychowanie patriotyczne jest dla młodych Polaków ogromnie ważne. Mundur jest dla młodych ludzi przedmiotem marzeń i chlubą.
Ostatnimi czasy – jak Pani wspomniała – żywa jest moda na patriotyzm, ale czy nie są to tylko chwilowe emocje, które jak moda przemijają?
– Symbolika jest bardzo ważna. I nawet jeśli założyć, że dla niektórych są to tylko emocje, to ta chwila, która być może z czasem wyhamuje, chwila dobrze przeżyta, i tak jest bardzo cenna. Patriotyzm niczym ziarno rzucone w glebę prędzej czy później wyda owoc. Myślę, że każdego Polaka, młodszego czy starszego, cieszy widok koszulki z polskimi bohaterami czy symbolami narodowymi, z Polską Walczącą, noszonymi z dumą, i to nie tylko przez młodzież. Jeśli do tego dodamy naklejki na samochodach z bohaterami Powstania Warszawskiego, z symbolami powstańczymi czy z postaciami Żołnierzy Niezłomnych po latach przywracanymi zbiorowej pamięci, to jest to powód do optymizmu. Patriotyzm i pamięć o bohaterach naszej polskiej wolności są potrzebne i ważne dla naszej zbiorowej pamięci.