Strajki chłopskie – spojrzenie po 36 latach

Środa, 15 lutego 2017 (21:48)

Strajki chłopskie w Ustrzykach Dolnych i w Rzeszowie zmusiły ówczesne komunistyczne władze do zagwarantowania rolnikom możliwości zrzeszania się w niezależne związki zawodowe, dając tym samym podstawy samorządności wiejskiej oraz m.in. prawo do wolnego obrotu ziemią. Bohaterowie wydarzeń sprzed 36 lat znów spotkają się w Rzeszowie, aby przypomnieć historię tamtych dni i wspólnie zastanowić się, czy i jak wywalczone z trudem prawa i przywileje chłopskie są dzisiaj respektowane przez władze.

Orędownikowi polskiej wsi

Tegoroczne obchody (16-19 lutego) zainauguruje jutro o godz. 11.00 sesja popularnonaukowa na Uniwersytecie Rzeszowskim poświęcona wielkiemu rzecznikowi interesów polskiej wsi – ks. abp. Ignacemu Tokarczukowi. Podczas sesji pt. „Arcybiskup Ignacy Tokarczuk i jego dziedzictwo” zorganizowanej przez Uniwersytet Rzeszowski, Komitet Organizacyjny 36. rocznicy Porozumień Rzeszowsko-Ustrzyckich oraz Instytut Pamięci Narodowej Oddział w Rzeszowie, z udziałem młodzieży, historyków i uczestników strajków rolniczych w Ustrzykach Dolnych i Rzeszowie, przewidziano referaty dr. Marcina Bukały – „Arcybiskup Ignacy Tokarczuk wobec polskiej wsi” oraz dr. Mariusza Krzysztofińskiego – „Dziedzictwo arcybiskupa Ignacego Tokarczuka”. Swoimi wspomnieniami poświęconymi osobie pasterza przemyskiego podzielą się ks. Franciszek Kołodziej, Kazimierz Chorzępa, Wieńczysław Nowacki, Roman Sroka oraz Stanisław Tokarczuk. Uczestnicy rzeszowskich uroczystości spotkają się również z wojewodą podkarpackim dr Ewą Leniart. W uznaniu zasług społeczność rolnicza chce wybudować pomnik upamiętniający ks. abp. Tokarczuka.

Wieś dawniej i dziś

W sobotę na Uniwersytecie Rzeszowskim odbędzie się zjazd sygnatariuszy i uczestników strajków chłopskich sprzed lat: członków NSZZ Rolników Indywidualnych „Solidarność”, działaczy Stowarzyszenia Poszkodowanych Obrońców Ziemi i Ojczyzny, Stowarzyszenia Polskie Forum Ludowo-Chrześcijańskie „Ojcowizna” oraz delegatów Stronnictwa Ludowego „Ojcowizna” RP. Podczas Zjazdu Programowego Stronnictwa Ludowego „Ojcowizna” RP referaty poświęcone bieżącej sytuacji polskiej wsi i rolnictwa wygłoszą prof. dr hab. Jerzy Szymona – „Zagrożenia rolnictwa ekologicznego w Polsce”, Kazimierz Chorzępa – „Warunki rozwoju przedsiębiorczości na wsi” Zaprezentowany zostanie również film Stanisława Tokarczuka pt. „Abp Ignacy Tokarczuk – człowiek wielkich czynów”.

Tegoroczne obchody 36. rocznicy podpisania Porozumień Rzeszowsko-Ustrzyckich zakończą się w niedzielę. O godz. 11.00 w kościele farnym w Rzeszowie zostanie odprawiona Msza św. w intencji społeczności rolniczej. Uczestnicy złożą też kwiaty przed pomnikiem Tadeusza Kościuszki oraz przed dawnym Domem Kolejarza pod obeliskiem, krzyżem strajkowym i tablicą upamiętniającą strajk i porozumienia z 1981 r. Podczas konferencji w auli Uniwersytetu Rzeszowskiego, w której udział zapowiedział marszałek Sejmu RP Marek Kuchciński, zostaną wręczone odznaczenia państwowe przyznane przez prezydenta RP Andrzeja Dudę za działalność na rzecz niepodległości i suwerenności Polski. Ksiądz dr Henryk Rykała w referacie pt. „Postawa i nauka ks. arcybiskupa Ignacego Tokarczuka w życiu Kościoła, ojczyzny i społeczeństwa” przypomni zaangażowanie pasterza przemyskiego i jego zasługi dla Polski i Polaków, dr hab. Jerzy Szymona wygłosi referat – „Wpływ koncernów na produkcję żywności”, a Wieńczysław Nowacki swój referat poświęci „Konstytucji polskiej wsi w obronie gospodarstw rodzinnych”.

Upór i konsekwencja

Porozumienia Rzeszowsko-Ustrzyckie kończące 50-dniowy ogólnopolski strajk robotniczo-chłopski zostały podpisane z 18 na 19 lutego 1981 r., sześć miesięcy po słynnych porozumieniach zawartych w Szczecinie, Gdańsku i Jastrzębiu. Protesty rolnicze miały na celu m.in. zalegalizowanie przez władze PRL niezależnego związku zawodowego rolników i poprawę sytuacji polskiej wsi. Zostały zawarte między przedstawicielami ówczesnych komunistycznych władz a Komitetem Strajkowym – działającym w imieniu Ogólnopolskiego Komitetu Założycielskiego Związku Zawodowego Rolników Indywidualnych, przedstawicieli MKZ NSZZ „Solidarność” w Rzeszowie i Krajowej Komisji Porozumiewawczej NSZZ „Solidarność”. Poprzedził je strajk chłopski w Ustrzykach Dolnych i okupacja Domu Kolejarza w Rzeszowie zorganizowane przez struktury regionalne NSZZ „S”. Protest był możliwy także dzięki czynnemu wsparciu polskiego społeczeństwa. Swego wsparcia strajkującym udzielił ks. abp Ignacy Tokarczuk. Nie obeszło się bez prób rozbicia strajku przez Służbę Bezpieczeństwa, Milicję Obywatelską i ZOMO. Porozumienia były ważnym krokiem na drodze do rejestracji NSZZ „S” Rolników Indywidualnych, która nastąpiła w maju 1981 r. Upór i konsekwencja protestujących rolników zmusiły władze do ustępstw, czego konsekwencją było zagwarantowanie nienaruszalności chłopskiej własności i wolności w obrocie ziemią, zrównanie praw rolników indywidualnych z prawami gospodarstw państwowych, zrównanie praw socjalnych mieszkańców wsi i miast. Ponadto zaowocowały korzystnymi zmianami w wiejskiej oświacie oraz uznaniem praw religijnych, zezwoleń na budowę świątyń i opieki duszpasterskiej w wojsku.

Mariusz Kamieniecki