„Sokół” na monecie kolekcjonerskiej

Czwartek, 19 stycznia 2017 (22:17)

Srebrną dziesięciozłotówkę można będzie nabyć w okręgowych oddziałach NBP już 27 stycznia. Dla kolekcjonerów NBP przygotował do 20 tysięcy sztuk w cenie emisyjnej 110 złotych.

Rewers monety, którą zaprojektował Robert Kotowicz, przedstawia wizerunek przedwojennego działacza Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Polsce, w historycznej czamarze oraz najbardziej rozpoznawalny symbol organizacji – sokoła w locie z ciężarkami do ćwiczeń, a także napis upamiętniający 150. rocznicę. Z kolei na awersie są uwiecznieni członkowie Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w trakcie wykonywania ćwiczeń, tzw. piramidy gimnastycznej.

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” to najstarsza sportowo-wychowawcza, paramilitarna organizacja młodzieżowa na ziemiach polskich. Od początku propagowanie tężyzny fizycznej szło w parze z działalnością patriotyczną i niepodległościową. Pierwsze gniazdo „Sokoła” zostało zarejestrowane we Lwowie 7 lutego 1867 r. Inicjatorzy to grupa byłych uczestników Powstania Styczniowego. Od połowy lat 80. XIX wieku gniazda Sokoła były już w trzech zaborach. W Małopolsce i zaborze pruskim zaczęły powstawać po objęciu kierownictwa organizacji przez druha Tadeusza Romanowicza. Pierwsze gniazdo w zaborze pruskim powstało w 1884 r. w Inowrocławiu, kolejne w 1886 r. w Poznaniu i Bydgoszczy. W zaborze rosyjskim Sokół działał od 1905 r., z czego przez pierwszy rok nielegalnie. Gniazda Sokoła powstawały także od 1885 r. na terenie Rzeszy Niemieckiej.

Od 1904 roku Towarzystwo było pod silnym wpływem Narodowej Demokracji.

Młodzież zrzeszona w „Sokole” w znacznej mierze zasiliła szeregi Legionów Polskich. Po I wojnie światowej organizacje Sokoła z trzech zaborów się połączyły. „Sokół” miał także swój wkład w powstanie harcerstwa polskiego, które zyskało ze strony stowarzyszenia wsparcie kadrowe, organizacyjne i materialne. Bez pomocy „Sokoła” trudno też wyobrazić sobie organizację Błękitnej Armii gen. Hallera.

Z „Sokołem” związani byli także wybitni przedstawiciele Narodu Polskiego, m.in. wspomniany gen. Haller, Ignacy Jan Paderewski, Wojciech Korfanty, Roman Dmowski czy Karol Wojtyła.

W okresie międzywojennym w 1933 r. Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” liczyło 90 tysięcy członków w 83 gniazdach. Swoją działalność zaprzestało po wybuchu II wojny światowej na skutek wrogości Niemców, a następnie Sowietów. Wielu działaczy „Sokoła” zostało zamordowanych przez obu okupantów. Po wojnie mimo zabiegów władze komunistyczne odmawiały rejestracji „Sokoła”.

Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” zostało reaktywowane w 1989 r., a oficjalnie wznowiło działalność po rejestracji sądowej w 1990 r. Dziś w Polsce i za granicą działa przeszło 70 gniazd „Sokoła” prowadzących szeroką działalność sportową, kulturalną i patriotyczną.

Mariusz Kamieniecki