• Poniedziałek, 11 grudnia 2017

    imieniny: Damazego, Daniela

IKE, IKZE – emerytalny trzeci filar

Środa, 20 września 2017 (05:00)

Już od wielu lat w debacie publicznej mówi się o groźbie znacznego obniżenia naszych emerytur. 

Polska stoi przed dwoma głównymi wyzwaniami w tym kontekście. Po pierwsze, w naszym kraju jest bardzo niski „przyrost naturalny”. Po drugie, wraz ze zwiększającą się średnią długością życia system emerytalny w obecnej formie staje się coraz mniej wydolny. Czy Indywidualne Konta Emerytalne (IKE) i Indywidualne Konta Zabezpieczenia Emerytalnego (IKZE) mogą go usprawnić?

Zamiast o „przyroście naturalnym” w Polsce należałoby raczej mówić o „regresie naturalnym”. Rodzi się mało dzieci, przez co ogólnie nasze społeczeństwo się starzeje. Współczynnik dzietności dla danego kraju mówi o tym, ile dzieci przeciętnie rodzi jedna kobieta. Przyjmuje się, że dla zastępowalności pokoleń, czyli utrzymania populacji danego narodu na stałym poziomie, współczynnik ten powinien wynosić około 2,1. W Polsce wynosi on jedynie około 1,3. Tak niska dzietność sprawia, że jest coraz mniej osób w wieku produkcyjnym, a coraz więcej znajduje się już na emeryturze. Co za tym idzie, malejąca liczba osób musi wypracować emerytury dla rosnącej grupy emerytów.

Efekty demograficznej zapaści

Czy w tej sytuacji możemy liczyć na godną emeryturę? „Przecież podczas swojego życia płaciłem składki, więc mam odłożone pieniądze na swoją emeryturę w ZUS” – przekonanie takie może okazać się zbyt optymistyczne. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest systemem repartycyjnym, inaczej solidarnościowym. Emerytury obecnych emerytów pochodzą ze składek osób obecnie pracujących, a nie ze zgromadzonych środków przez samych emerytów. Taki system jest bardzo podatny na niekorzystne zmiany demograficzne, dlatego postanowiono wprowadzić tak zwany drugi filar emerytalny, czyli Otwarte Fundusze Emerytalne (OFE), które spełniają funkcję swego rodzaju funduszy gromadzonych przez samego zainteresowanego przyszłego emeryta i zarządzanie przez instytucje finansowe. Ta forma jednak od roku 2014 została mocno zmarginalizowana. Istnieje jeszcze trzeci filar, w pełni dobrowolny i oparty na całkowitym prawie do zgromadzonych środków w każdym momencie.

Zwiększa się średnia długość życia. Fakt ten jest jak najbardziej pozytywny – wraz z rozwojem medycyny i poprawiających się warunków egzystencjonalnych żyjemy coraz dłużej. Jednak ZUS, który w zdecydowanej większości stanowi źródło emerytur, przy rosnącej grupie emerytów będzie miał coraz większe kłopoty z zagwarantowaniem odpowiednio wysokich świadczeń.

Dodatkowe zabezpieczenie emerytalne

W tych uwarunkowaniach powstały instrumenty, które mają zachęcać Polaków do samodzielnego oszczędzania na emeryturę. Motywacją są ulgi i zwolnienia podatkowe. Stworzone produkty noszą nazwę Indywidualne Konto Emerytalne – w skrócie IKE oraz Indywidualne Konto Zabezpieczenia Emerytalnego – w skrócie IKZE. Są to swego rodzaju „nakładki” prawne, które uprawniają do pewnych benefitów. Konto IKE i IKZE można założyć w wybranych bankach i oszczędzać środki np. na lokatach. Konta tego typu można prowadzić również w towarzystwie funduszy inwestycyjnych – lokując środki w jednostki uczestnictwa funduszy – a także w biurach maklerskich, zakładach ubezpieczeń i powszechnych towarzystwach emerytalnych.

Warunki korzystania z IKE

Na konto IKE rocznie można wpłacić trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia w Polsce w danym roku. Aktualnie (w roku 2017) stanowi ono 4263 zł brutto. Trzykrotność tej kwoty wynosi 12 789 zł, tyle maksymalnie można wpłacić każdego roku na swoje konto IKE. Dzięki oszczędzaniu w ramach IKE nie ma obowiązku płacenia podatku od zysków kapitałowych (podatku Belki), który aktualnie wynosi 19 proc. Ta kwota zamiast do fiskusa może być co roku reinwestowana i zwiększać nasz kapitał. Żeby móc z tej ulgi skorzystać, trzeba spełnić jednak dwa warunki, wypłacając środki:

– mieć ukończone 60 lub 55 lat i nabyć uprawnienia emerytalne.

– dokonywać wpłat co najmniej przez 5 lat kalendarzowych lub dokonać ponad połowę wpłat (wartościowo) nie później niż na 5 lat przed dniem złożenia wniosku o wypłatę środków.

Te warunki są określone tak, aby premiować systematyczne oszczędzanie. Środki można wycofać z konta w każdym momencie, ale jeśli zrobimy to przed spełnieniem wyżej wymienionych warunków, to nie będzie nam przysługiwała ulga podatkowa. Kapitał zgromadzony na koncie IKE podlega dziedziczeniu bez konieczności płacenia podatku dochodowego.

IKZE – jak to działa?

Konto IKZE w swojej konstrukcji jest podobne do poprzednio opisanego konta IKE, jednak jest kilka różnic między nimi. Na konto IKZE można wpłacić nieco mniej środków, a dokładnie 120 proc. przeciętnego wynagrodzenia w Polsce w danym roku. W roku 2017 limit ten wynosi 5115,6 zł. Rozpatrując ulgi podatkowe, to wpłaty na konto IKZE podlegają zwolnieniu z podatku dochodowego od osób fizycznych (PIT). Dla przykładu: gdy wpłacimy w danym roku 5000 zł na konto IKZE, to urząd skarbowy zwróci nam na konto 900 zł (w przypadku, gdy płacimy podatek PIT według stawki 18 proc.) lub 1600 zł (w przypadku, gdy płacimy podatek PIT według stawki 32 proc.). Zyski z aktywów zgromadzonych na koncie IKZE również zwolnione są z „podatku Belki”, ale w trakcie likwidacji konta należy zapłacić 10 proc. zryczałtowanego podatku od zgromadzonej kwoty. Żeby skorzystać z wyżej wymienionych ulg, należy konto zlikwidować w wieku co najmniej 65 lat. Środki można wycofać wcześniej, ale wówczas trzeba będzie zapłacić podatek PIT, z którego wcześniej zostaliśmy zwolnieni. Kapitał zgromadzony na koncie IKZE również podlega dziedziczeniu, ale także spadkobierca będzie zobowiązany zapłacić 10 proc. zryczałtowanego podatku.

Trzeci filar

W Polsce istnieją zachęty podatkowe do samodzielnego oszczędzania na własną emeryturę w ramach trzeciego filaru. Środki te mogą zostać w każdej chwili wycofane, co różni filar trzeci od pierwszego i drugiego. Nie przysługują wówczas co prawda ulgi, ale gromadzony kapitał może spełniać funkcję zarówno zabezpieczenia na emeryturę, jak i „funduszu na wszelki wypadek” dostępnego na życzenie właściciela.

Poprzez konta IKE i IKZE można oszczędzać regularnie przez całe życie lub zacząć dopiero w pewnym momencie, np. gdy wychowa się już dzieci i do dyspozycji gospodarstwa domowego pozostaje więcej pieniędzy. Wówczas oszczędzając np. 10 lat przed przejściem na emeryturę, można zgromadzić pokaźne, dodatkowe środki. Założenie jednego lub obu z tych kont jest szczególnie korzystne dla osób, które i tak odkładają pewną część swoich zarobków. Wówczas wiąże się to z dodatkowymi korzyściami podatkowymi, bez konieczności specjalnego dyscyplinowania się przy wygospodarowaniu środków na wpłaty.

Szczegółowe informacje znaleźć można na licznych stronach internetowych i blogach tematycznych. Również pracownicy instytucji finansowych oferujących konta IKE i IKZE udzielają wyczerpujących informacji na ich temat.

Wojciech Świder